De essentie van het huidige fascisme: rijk tegen rijk, met rest van de wereld als speelbal
‘Wie hebben er belang bij dat dit gebeurt?’ Schrijfster Roxane van Iperen wierp een belangrijke vraag op bij het tv-programma Buitenhof. Ze doelde op de chaos die extreemrechtse leiders als Trump aanrichten. Deze chaos zou doelmatig zijn en georkestreerd door een geglobaliseerde private sector die een steeds groter deel van de taart opeist. Ze wees er terecht op dat 90 procent van de ICE-detentieketen in private handen is.
is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
De economische ratio van het fascisme is complex. De voedingsbodem voor fascisme is eenduidiger: zowel bij het fascisme van de vorige eeuw als dat van nu zijn groeiende ongelijkheid en de corrumperende werking van het grote geld op de democratie doorslaggevend. De economische praktijk van twee generaties fascisten vertoont overeenkomsten, met een merkwaardige mengelmoes van kapitalisme en de heiligverklaring van privaat bezit enerzijds, en protectionisme en beïnvloeding door de staat anderzijds. Denk aan Trumps pogingen om de staat of vrienden mede-eigenaar van techbedrijven te maken.
Maar er zijn ook grote verschillen. Hitler vond economie tamelijk oninteressant en iets van ‘secundair belang’. Sterker nog, hij vond de Duitse regeringen die hem voorgingen verantwoordelijk voor het ‘onderwerpen van de natie aan materialisme’ en richtte zijn pijlen op de decadentie van kosmopolitische elites. Donald Trump had hij zonder twijfel weerzinwekkend gevonden, en diens besluit Groenland voorlopig maar niet binnen te vallen, omdat de beurs daar niet positief op reageert, onbegrijpelijk.
De oude fascisten spraken niet alleen over de deugden van de hardwerkende gewone man, maar probeerden hem daadwerkelijk vooruit te helpen met (auto)banen en huizen. Logisch: als een politieke beweging groeit als reactie op ongelijkheid, is te verwachten dat die beweging ernaar streeft de ongelijkheid te verminderen. Dat is anders bij de moderne fascist; die heeft weliswaar aardige woorden voor de ‘hardwerkende’ gewone man, maar breekt ondertussen doodleuk sociale vangnetten af en geeft de rijken belastingverlaging.
Ik vraag me af waarom de superrijken denken dat dit goed voor hen afloopt.