De tekeningen van Carlijn Kingma tonen: in de ratrace van ons bestaan is het ieder voor zich
Tentoonstelling Kunstenaarcartograaf Carlijn Kingma laat ook in haar nieuwe indrukwekkende tekening, over de wooncrisis, zien dat de winnaars van de maatschappij bovenin tronen, en de kleine mensen onder in de krochten van het bestaan blijven hangen. ‘Waarom huur jij eigenlijk nog?’
Naast twee tellers die de oplopende getallen aangeven, staan twee mensen die de daklozentelling uitvoeren. Om hen heen tentjes en gezichtsloze onfortuinlijken: de mensen die het niet is gelukt om een woning te bemachtigen. In de ravijnachtige wereld die is getekend door Carlijn Kingma, bevindt deze kleine scène zich onderin, helemaal in de krochten van het bestaan. Boven hen verrijzen enorme zuilen die het buizenstelsel stutten van een machinewereld waar mensen wel onderdak hebben – kamertjes – en de echte winnaars bovenin tronen. Dat zijn de vastgoedeigenaren en banken met hun kreten als ‘Waarom huur jij eigenlijk nog?’ en ‘Fundeer je toekomst’. De machinerie van de volkshuisvesting heet deze tekening met duizenden details van wegen, mensjes, machines, raderen. Samen tonen ze volkshuisvesting als een speculatieve markt, waarin mensen hopen op een hypotheek zodat ze niet afglijden naar het precariaat.
Orwelliaanse en kafkaëske toestanden
Allemaal zijn het zwart-wittekeningen, er is geen kleur in deze wereld, wel eindeloze details. Een grote tekening duurt maanden om te voltooien, blijkt uit een documentaire die in de expositie draait. Streepje voor streepje tekent Kingma de mensjes tussen telramen die hun lot bepalen.
Die precisie is nodig als je systemen inzichtelijk wil maken. Ergens doet dat denken aan de missie van Otto Neurath. Honderd jaar geleden bedacht deze econoom een pictografische beeldtaal (‘isotypen’) om de complexiteiten van de wereld helder uit te leggen; als mensen niet weten hoe de wereld in elkaar zit, kunnen ze er niets aan doen. Kennis is macht, hopelijk. Bij Kingma draait het ook om communicatie. Alleen is haar tekenstijl meer dystopisch, morsiger, en misschien zegt dat wel wat over hoe de wereld in honderd jaar enkel complexer is geworden. Haar hypergedetailleerde stijl heeft iets onmodieus, als om aan te geven dat deze nachtmerrie door de tijd heen strekt. Orwelliaanse toestanden zijn het, kafkaësk, maar wel onze orwelliaanse en kafkaëske toestanden.
Bijvoorbeeld Het waterwerk van ons geld dat ze in 2022 ontwierp, in samenwerking met economen Thomas Bollen en Martijn van der Linden, en met Follow the Money. Van die tekening maakte ze een animatie, te zien in de tentoonstelling en online. Daarin verbeeldt ze geld als water, het financiële systeem als irrigatiesysteem van onze economie. Waar het geld heen stroomt, bloeit de samenleving op.
De ongelijkheid groeit, ook binnen ons land.
Ondertussen proberen centrale banken de hoge inflatie te beteugelen met renteverhogingen. In 2023 kwamen meerdere banken in de VS en Zwitserland hierdoor in de problemen. Overheden en centrale banken wisten met reddingspakketten ternauwernood een domino-effect van omvallende banken te voorkomen. Maar voor hoe lang en tegen welke kosten?
Met dit project laat Follow the Money zien waarom financiële instabiliteit, groeiende ongelijkheid en de trage verduurzaming van de economie niet los zijn te zien van de inrichting van ons geldstelsel.