In Sexbierum waren ze niet bang voor nieuwkomer Tina
Er staat een schaap in het weiland. Een ‘winterschaap’, volgens de titel. Haar vacht is dik en lijkt wat op te waaien in de wind. De horizon is kaarsrecht, want aan het eind van het weiland ligt de zeedijk. Daarachter, zo vermoed je als kijker, golft de zee.
Kunsthistoricus Joke de Wolf richt in Trouw de blik op een kunstwerk dat past bij de actualiteit. Deze week: azc-angst.
De foto is gemaakt door kunstenaar Tina Farifteh in de buurt van Sexbierum. Ze verhuisde in 2022 noodgedwongen vanuit Amsterdam naar het Noord-Friese dorp: voor kunstenaars zijn woningen in Amsterdam amper nog te betalen. Ze was tijdens een eerder bezoek verliefd geworden op de Waddenzeedijk, en de naam Sexbierum intrigeerde haar.
Daar was, zo merkte ze, een hechte gemeenschap, met actieve verenigingen en tradities. Ze vroeg haar nieuwe buren wat ze moest doen om als nieuwkomer aansluiting te vinden. In de driedelige tv-serie Tina in Sexbierum, nu te zien op de NPO, laat ze zien hoe haar zoektocht verloopt.
Aardappelmonologen
Je maakt kennis met Auke, een gepensioneerde aardappelboer die zijn leven lang in Sexbierum heeft gewoond en prachtige monologen kan houden over de aardappel. Met de kapper, de dominee en ook met mensen die er net als zijzelf nog niet zo lang wonen. Ze gaat mee naar ‘echt Friese’ evenementen zoals de jaarlijkse kaatskampioenschappen in Franeker en het jaarlijkse dorpsfeest.
En ze ontdekt dat er ook in Sexbierum dingen zijn veranderd. Bijvoorbeeld toen de lokale fanfare samenging met de fanfares van twee andere dorpen. Alle drie hadden ze hun eigen geschiedenis en tradities, maar wegens teruglopende aanwas en geldproblemen moest er gefuseerd worden. Dat was niet makkelijk, maar nu hebben ze een bloeiende nieuwe vereniging waarin de symbolen en tradities van alle drie de oude fanfares zijn opgenomen.
Tussendoor moet Farifteh ook aan Iran denken, het land dat ze als dertienjarige met haar familie ontvluchtte en waar het regime de vrijheid steeds verder beknot en haar eigen burgers vermoordt.
Van wij en zij ‘ons’ maken
In haar eerdere filminstallatie Toen ik de zon en de maan tegelijk zag zag je de bewoners van Sexbierum niet, wel maakte je kennis met een kudde schapen die ’s nachts midden op de weg tussen de weilanden stond. Ze rennen niet weg, maar kijken de nieuwkomers nieuwsgierig en een tikje argwanend aan. De leegte van de weilanden in beeld was een subtiel commentaar op de beweringen over ‘vol is vol’ en het gebrek aan woningen – althans, dat meende ik erin te zien.
In Tina in Sexbierum doet Farifteh de foto van het eenzame schaap cadeau aan Auke, als dank voor zijn vriendschap. Ze merkte dat de mensen in Sexbierum niet bang waren om iets nieuws te vormen. Farifteh zegt tegen hen: “Wat zou onze samenleving kunnen worden, als we even dapper zijn als jullie? Als we niet alleen verwachten dat iemand zich aanpast aan de groep, door zich uit te wissen, maar ook ruimte te maken voor de schatten die iemand meeneemt? Misschien is dat wel de kern van dapperheid. Om samen een poging te doen om van wij en zij, ons te maken.”
We zijn, kortom, allemaal het winterschaap.
Luuk Heeze in gesprek met Tina Faritah
In de documentaire Kitten of vluchteling? probeert Tina Farifteh te achterhalen hoe onze empathie voor vreemdelingen werkt: Oekraïners in nood halen we met onze eigen auto op, terwijl mensen van verder weg of met een ander uiterlijk niet welkom zijn.
Het werk ligt qua onderwerp in het verlengde van haar video-installatie The Flood, waarin je wordt ingeklemd tussen drie manshoge beeldschermen met beelden van de zee, terwijl een robotstem opdreunt hoeveel vluchtelingen op een bepaalde datum omkwamen tijdens hun poging Europa te bereiken.
Dat werk onderzoekt de kwaadaardige metafoor van vluchtelingen als bedreigend water – ‘een tsunami van vluchtelingen, ons land wordt overspoeld door vluchtelingen’ – terwijl het juist de vluchtelingen zelf zijn wiens leven bedreigd wordt door het water.
Toen Tina tijdens de filmopnames voor deze installatie de dijk opklom om de Waddenzee te bekijken, werd ze verliefd op het mooie uitzicht en verruilde Amsterdam voor het Friese dorpje Sexbierum – waar het ruime, vlakke landschap op wonderbaarlijke wijze herinneringen aan haar geboortestad Teheran omhoog haalt.
MEER PRACHTIGE INTERVIEWS VAN LUUK HEEZEN OP MISTER MOTLEY
Tina Farifteh is beeldend kunstenaar en documentairemaker. In haar werk onderzoekt ze de impact van machtsstructuren op het leven van gewone mensen. Ook empathie, de menselijke psyche en de invloed van woorden en beelden spelen een belangrijke rol.
Haar afstudeerproject, de videoinstallatie ‘The Flood’, werd bekroond met meerdere prijzen. Haar korte film ‘Kitten of Vluchteling?’ ging in première op het Nederlands Film Festival. Voor ‘Document Nederland 2025’, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum, fotografeerde en filmde Tina het Nederlandse asielsysteem. Voor beide projecten won ze de eerste Prijs voor Storytelling van de Zilveren Camera.
Nu verschijnt de driedelige documentaireserie ‘Tina in Sexbierum’, waarin ze in gesprek gaat met haar Friese dorpsgenoten. De twee werelden komen bij elkaar in eerlijke, hilarische en soms confronterende ontmoetingen.
Atze de Vrieze gaat met Tina Farifteh in gesprek.