Politici, weersta de verleiding om nu de AOW te versoberen
COMMENTAAR TROUW
In aanloop naar de verkiezingen laait de discussie over de AOW weer op. Door de vergrijzing lopen de kosten van het staatspensioen tot 2040 flink op, en de verleiding is groot om die te versoberen. Maar juist nu is het belangrijk dat politici die verleiding weerstaan.
Topambtenaren waarschuwden recent dat Nederland op termijn de Europese begrotingsregels overschrijdt, mede omdat de kosten voor vergrijzing fors stijgen. Omdat steeds meer mensen AOW krijgen, groeien de uitgaven de komende vijftien jaar met tien miljard tot zo’n 65 miljard euro, oftewel 14 procent van de overheidsuitgaven.
Dat is beheersbaar, maar de politiek heeft nog meer dure ambities: miljarden voor klimaatbeleid, energietransitie en defensie. Daardoor neemt de druk op de begroting toe, en wordt de AOW als een ‘makkelijke’ besparingspost gezien. Onterecht.
De AOW is met netto 1500 euro per maand voor een alleenstaande geen riante regeling. Hoogleraar Erik Lutjens noemde het terecht slechts een ‘minimumvoorziening’. Maar dat is tegelijk de kracht ervan. Juist het sobere, universele karakter geeft mensen zekerheid: iedereen in Nederland kan op een AOW-uitkering rekenen.
Zware beroepen
Er is de afgelopen vijftien jaar desalniettemin flink gesneden in de oudedagsvoorziening. Het prepensioen en het partnerpensioen verdwenen, en de AOW-leeftijd steeg van 65 naar 67 jaar. Verder ingrijpen – de AOW-leeftijd versneld verhogen naar 70 jaar, de uitkering inkomensafhankelijk maken of erop korten – mag financieel logisch klinken, maar ondermijnt het vertrouwen.
Een inkomensafhankelijke uitkering maakt de uitvoering ingewikkeld. Voor ouderen komt een AOW-maatregel te laat om zich te kunnen aanpassen. Voor mensen in ‘zware’ beroepen is een verdere verhoging van de AOW-leeftijd fysiek onmogelijk.
Een soberdere uitkering raakt vooral ouderen die alleen op de AOW zijn aangewezen. Dat is twintig procent van de AOW’ers. En deze groep groeit, want de helft van de 1,3 miljoen zzp’ers bouwt geen extra pensioen op. Daarnaast wordt één op de vijf gepensioneerden al gekort op hun AOW omdat ze niet vijftig jaar in Nederland woonden. En deze groep stijgt nog door de immigratie. Versobering van de AOW betekent dus meer ouderen in armoede.
Waardevast pensioen
Ons pensioenstelsel staat bovendien aan de vooravond van een grote en riskante operatie. Er moet 1800 miljard euro pensioenvermogen worden verdeeld over individuele potjes. Werkenden en gepensioneerden verkeren al in grote onzekerheid wat er met hun pensioenrechten gebeurt, en of het pensioen voldoende waardevast blijkt.
Hervormen is niet verkeerd, maar de AOW is het fundament van het pensioenstelsel. Wie het stelsel rigoureus gaat verbouwen, moet niet tegelijkertijd de fundering aantasten. Mensen hebben in tijden van grote verandering ook enige houvast nodig.