Oudere krijgt te vaak een pil tegen de bijwerkingen van een pil, en stapelt zo ongemerkt medicijn op medicijn
Canadese onderzoekers waarschuwen tegen ‘voorschrijfcascades’, waarbij patiënten mogelijk onnodig veel medicijnen gebruiken. Vooral onder ouderen komt dit vaak voor, stellen ze.
Bij ouderen worden neveneffecten van een medicijn geregeld aangezien voor een nieuwe kwaal, die eveneens met medicijnen wordt behandeld, die dan weer hun eigen bijwerkingen hebben, enzovoort. Canadese onderzoekers brachten de meest voorkomende van zulke ‘voorschrijfcascades’ in kaart.
24 voorschrijfcascades komen zo vaak voor dat ze extra aandacht verdienen van artsen en apothekers. Dat schrijven de onderzoekers in hun studie, die gepubliceerd is in het medische vakblad The BMJ. In totaal onderzochten ze 65 bekende cascades.
Bij zo’n cascade wordt de bijwerking van een medicijn aangezien voor een nieuwe kwaal. Een voorbeeld: iemand krijgt een calciumblokker tegen hoge bloeddruk en krijgt daar dikke enkels van, omdat het middel vocht doet ophopen. Wie dat niet herkent, schrijft een plaspil voor, terwijl een ander medicijn of een lagere dosis het probleem mogelijk had opgelost. De patiënt slikt dan een extra middel, met eigen bijwerkingen.
Vijf of meer verschillende medicijnen
Het hoeft niet te verbazen dat dit vooral bij ouderen een probleem is. Zij slikken vaak veel medicijnen tegelijk. Volgens de Staat van Volksgezondheid en Zorg gebruikt meer dan een miljoen Nederlandse senioren van 65 jaar of ouder dagelijks vijf of meer verschillende medicijnen.
De onderzoekers bestudeerden geen Nederlandse, maar Canadese senioren: de voorschriften van bijna 2,3 miljoen 66-plussers in de provincie Ontario. Het vaakst volgde een laxeermiddel op ijzertabletten, die tot verstopping kunnen leiden. Cholesterolverlagers werden vaak gevolgd door pijnstillers, en calciumblokkers door een plaspil. […]
Een vangnet is de medicatiebeoordeling, waarbij apotheker, arts en patiënt samen alle medicijnen doorlopen. Volgens apothekersorganisatie KNMP werden er in 2025 150.000 geregistreerd. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger. Apothekers letten daarbij ook op cascades.
Maar zorgverleners kunnen niet alles zelf zien, zegt Fatma Karapinar, hoogleraar en afdelingshoofd klinische farmacie en toxicologie in het Maastricht UMC+. “Geneesmiddelen hebben zoveel bijwerkingen dat het voor een zorgverlener onmogelijk is om deze allemaal te weten. Onze informatiesystemen zouden dus moeten ondersteunen in het herkennen van bijwerkingen en voorschrijfcascades.” Haar team ontwikkelt met de Stichting Farmaceutische Kengetallen rekenregels die zulke cascades in apotheken opsporen.
Zo’n automatisch alarm is volgens de KNMP alleen zinvol als vaststaat dat de klacht door het medicijn komt. Anders gaat het voortdurend af en zien apothekers door de bomen het bos niet meer. Daarom willen ze ook kunnen zien waarvoor de huisarts een middel heeft voorgeschreven.