Dutilhhuis

Strijd tegen dominantie van Big Tech wordt onze prioriteit, zegt Nienke Venema, directeur van rijke mediastichting SDM

Media en democratie Bij een hoogst uitzonderlijk diner, geïnitieerd door de Stichting Democratie en Media (SDM), sprak de top van de publieke en commerciële media met de ervoor verantwoordelijke bewindslieden. Het ging over de bedreiging van het Nederlandse medialandschap door de grote techreuzen, „het belangrijkste vraagstuk van deze tijd”.

Stel, je hebt een vermogen van zo’n 150 miljoen euro. En je hebt ook een missie in het leven: het bevorderen van een daadkrachtige democratie én van een pluriform medialandschap. Hoe ga je daarmee dan aan de slag?

Voor die vraag stond Nienke Venema. Ze is directeur van de Stichting Democratie & Media, kortweg SDM. En die stichting, voortgekomen uit de idealen en het kapitaal van verzetskrant Het Parool, had eind vorig jaar een vermogen van welgeteld 154.396.755 euro. Het doel van de stichting, vastgelegd in statuten, is het ijveren voor pluriforme media en hun rol in de democratische rechtsstaat.

Afgelopen jaren gaf SDM invulling aan die opdracht door onder meer subsidies te verstrekken aan allerlei organisaties en initiatieven die pasten bij haar dubbele doelstelling. Zo steunde ze in 2025 het vakblad voor journalisten Villamedia (met 70.000 euro), het archief van World Press Photo (40.000 euro), de bijzondere leerstoel onderzoeksjournalistiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam (50.000 euro), digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom (35.000 euro), Stichting Theater na de Dam (77.500 euro, voor twee jaar), Stichting Stem op een Vrouw (30.000 euro), Stichting Democratie Monitor (81.900 euro, voor twee jaar), het Verzetsmuseum (30.000 euro), Transparency International Nederland (23.333,33 euro) en tientallen andere partijen.

„Maar deze tijd vraagt om iets anders”, zegt Venema, in het SDM-kantoor op de bovenste etage van een grachtenpand aan het Singel in Amsterdam. „Grote mondiale techreuzen domineren steeds meer ons informatielandschap, onze publieke informatievoorziening – en dat raakt de kern van waar Stichting Democratie en Media voor is opgericht.”

Daarom gooit Venema nu het roer om bij de organisatie die ze al sinds 2015 leidt. Want ze is ervan overtuigd dat de internationale technologiebedrijven en de opkomst van AI een ernstige bedreiging vormen voor het Nederlandse medialandschap – en daarmee ook voor de democratie. „Het gaat niet alleen om het overleven van de mediabedrijven”, stelt SDM in haar deze zomer verschenen Strategie ’26 – ’30: een nieuwe koers. „Het gaat ook om de vraag welke digitale infrastructuur onze publieke sfeer bepaalt: algoritmes van techreuzen waar niemand zeggenschap over heeft, of een medialandschap dat gestoeld is op democratische waarden.”

„Als we onze publieke informatievoorziening willen veiligstellen, vraagt dat van ons allemaal iets nieuws. Dit is een enorm vraagstuk, waar geen silver bullet voor is. Ik zie hier een rol voor SDM om het maatschappelijke gesprek erover op verschillende niveaus aan te jagen, te faciliteren en verder te brengen. Vanuit het diepe historische besef dat pluriformiteit van media niet vanzelfsprekend is. En dat als die stuk gaat, ook je democratie stuk gaat.”

„Naast het aanjagen van het gesprek tussen mediaorganisaties en politiek, willen we het publiek erbij betrekken. Samen met NUjij [het reactieplatform van NU.nl] en adviesbureau De Argumentenfabriek gaan we met een breed publiek een debat voeren over de media. Online en ook op bijeenkomsten door het hele land gaan we met mensen in gesprek over vragen als: hoe krijg jij eigenlijk je informatie? Wat vind je belangrijk? Waar maak jij je zorgen over? Wat zie je voor kansen? Wat zie je voor risico’s? Waar maak je gebruik van? Hoe weet je wat waar is? Wat de bron is, en of die bron klopt?”