Dutilhhuis

Deze hoogleraar zat dertig uur in de cel na een snelwegblokkade (en hij zou het zo weer doen)

Snelwegblokkades van Extinction Rebellion trekken niet meer de aandacht van enkele jaren terug. In die luwte wordt de aanpak door politie en justitie juist harder, stellen een demonstrant en zijn advocaat.

“Wij probeerden een file te veroorzaken.” Tjerk Oosterkamp zegt het zonder ironie. Het staat ook – met iets meer omhaal – op het processtuk van de politie dat hij laat zien. Hij is zich er terdege van bewust dat dat een overtreding is.

Maar tegelijkertijd is deze hoogleraar natuurkunde ook verwonderd over de heftige reacties die dat oproept. Er loopt nu een onderzoek naar hem wegens overtreding van artikel 162 uit het Wet­boek van Straf­recht. De maximale straf bij eventuele veroordeling: negen jaar cel.

Of het zover komt, is nog volstrekt onzeker. Het Openbaar Ministerie doet voorlopig nog onderzoek. Maar juist die ongewisheid zit de arrestanten en hun advocaat dwars. Zij denken dat er bewust zo zwaar wordt ingezet om demonstraties te ontmoedigen.

Oosterkamp deed op zaterdag 4 juli mee aan een blokkadepoging op de A12 bij Houten, om aandacht te vragen voor subsidies en andere voorkeursbehandelingen die fossiele brandstoffen krijgen van de overheid. Binnen een paar minuten greep de politie in. Al snel zat hij met nog zo’n twintig anderen in een arrestantencomplex.

“Telefoon inleveren, schoenen uit, broekriem af, jasje uit, en dan zit je in een cel en je hebt niks meer in je broekzakken. Ze hebben goed tussen je tenen gevoeld of daar nog iets zit. En ook even goed in het kruis voelen, of je daar nog iets verstopt hebt. Zij moeten er natuurlijk zeker van zijn dat je jezelf in de cel niet van kant maakt. Maar voor mij geeft het wel aan hoe ver ze willen gaan in het terugdringen van deze demonstraties.”

De politie Midden-Nederland zegt desgevraagd dat er geen speciaal regime gold voor deze arrestanten. “Ze kregen dezelfde behandeling als iedereen”, zegt een woordvoerder.

De ene file is de andere niet

Oosterkamp ziet dat anders. “Ik snap dat ze de weg weer vrij willen krijgen, en ook dat ze een bus sturen om ons daar weg te krijgen. Ik loop dan altijd zelf mee (veel demonstranten laten zich slepen, red.). Die bus brengt je dan naar een uithoek waar het een half uur lopen is naar een station, maar goed, dat snap ik allemaal wel. Maar alles daarboven is pesterij.”

Het argument dat deze manier van actievoeren extreem gevaarlijk is, gaat er bij hem niet in. “Er zijn al mensen doodgegaan bij de files door de Duitse grenscontroles. Er zijn ook files omdat er bosbranden zijn die door het leger veroorzaakt zijn. Er zijn files omdat de bruggen niet meer willen sluiten, omdat het te heet is. Er zijn files omdat het asfalt is gesmolten. En dan is de file van de XR zo erg?”

Een professionele plicht

‘Als al die wetenschappelijke rapporten worden vertrapt en verbrand, dan zul je zelf op een andere manier je plek moeten opeisen.’

De stevige aanpak van de actie leidt volgens Oosterkamp af van de inhoud. “Er is een grote discrepantie tussen de aandacht die er is voor de gemaakte afspraken om fossiele subsidies te stoppen, en de moeite die er gedaan wordt om de mensen aan te pakken die dat gebrek aan aandacht aankaarten.”

In het dagelijks leven is Oosterkamp hoogleraar natuurkunde, specialist in het meten van zwaartekracht op het kleinst mogelijke niveau. Vol enthousiasme leidt hij na zijn vrijlating rond door zijn laboratorium. Uit een vitrine haalt hij de houder waarin een piepklein magneetje heeft gezeten dat zijn collega’s en hij in beweging kregen, puur en alleen door de zwaartekracht die een naburig gewichtje erop uitoefende. De volgende uitdaging is om beide nóg kleiner te maken.

Het is duidelijk dat hij liever hier is dan op de A12, maar hij ziet geen spanning tussen de twee bezigheden. Sterker, Oosterkamp ziet zijn activisme als een professionele plicht, die voortvloeit uit zijn werk. “Vroeger hanteerden we een strikte scheiding tussen wetenschap en politiek. Als we ons met politiek zouden bemoeien, zou dat het aanzien van de wetenschap schaden.”

“Nu zitten we in een situatie waarin politici zeggen dat klimaatverandering niet bestaat. En andere politici en media nemen hen daarna nog steeds serieus als gesprekspartner. Dan is het veel schadelijker voor de wetenschap als je daar niet tegenin zou gaan. Als al die rapporten worden vertrapt en verbrand, dan zul je zelf op een andere manier je plek moeten opeisen.”

Oosterkamp doet al lange tijd mee aan de blokkades, waar hij opvalt door zijn trompetspel op de snelweg, vaak gekleed in een driedelig pak. Daarbij is hij al vaker ‘verplaatst’ – de technische term voor demonstranten in een bus laden en ergens ver weg afzetten – dan hij heeft bijgehouden.