Topwetenschappers uit de VS zoeken heil in Nederland. ‘Hier kan ik mijn werk voortzetten in een open omgeving’
29 topwetenschappers verhuizen van de Verenigde Staten naar Nederland om hun onderzoek hier voort te zetten. Zij krijgen geld uit een speciaal fonds dat vorig jaar is ingesteld om wetenschappers te steunen die in eigen land in hun academische vrijheid worden bedreigd.
Voor het fonds komen getalenteerde onderzoekers in aanmerking die de Nederlandse wetenschap, en de concurrentiepositie daarvan, kunnen versterken.
Toenmalig minister van Onderwijs Eppo Bruins vroeg wetenschapsfinancier NWO in maart vorig jaar een fonds voor buitenlandse onderzoekers op te richten. De regering-Trump zette onderzoekers in de VS in toenemende mate onder druk, en veel wetenschappers maakten plannen om te vertrekken. De Tweede Kamer zocht naar een manier om hen te helpen. Daarbij was het een prettige bijkomstigheid als Nederland toponderzoekers aan zich zou kunnen binden.
‘Het is duidelijk dat internationale normen onder een vuur liggen op een manier die nog nooit eerder is vertoond’
rechtswetenschapper Itamar Mann
Vooral Amerikanen
Het Tulp Fonds is niet specifiek bedoeld voor Amerikaanse wetenschappers, maar van de 34 nu gehonoreerde voordrachten van universiteiten en instellingen zijn er 29 afkomstig van wetenschappers die in de VS werken, bijvoorbeeld aan gerenommeerde instituten als Harvard, Stanford, Columbia en Yale. Onder hen zijn Amerikanen, maar ook Europeanen die willen terugkeren naar Europa.
Voor het fonds is 50 miljoen euro beschikbaar gesteld: de helft van het ministerie, de helft van NWO. De eerste 34 voordrachten zijn nu goedgekeurd. De namen van de onderzoekers zijn niet allemaal bekendgemaakt, bijvoorbeeld omdat hun huidige werkgever nog niet is ingelicht of omdat ze anoniem willen blijven.
Hoewel het fonds is opgericht met het idee bedreigde wetenschappers te helpen, wordt in de voorwaarden niet met zoveel woorden benoemd dat iemand gehinderd moet worden in zijn werk. Dat is lastig vast te leggen, zei NWO vorig jaar. Maar de organisatie gaat ervan uit dat de wetenschappelijke instellingen er in hun voordrachten rekening mee hebben gehouden.
Astrofysicus en celbioloog
Onder de wetenschappers die naar Nederland komen zijn astrofysicus Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann, die van Vanderbilt University overstapt naar het ruimteonderzoeksinstituut SRON in Leiden, en literatuurprofessor Maisha Wester, die behalve aan de universiteit van Sheffield in Groot-Brittannië verbonden is aan de Amerikaanse universiteit van Bloomington in Indiana.
Harvard-celbioloog Miguel Gonzalez Lozano gaat werken aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Deze beurs maakt het me mogelijk mijn onderzoek voort te zetten zonder onderbreking en om dat te doen in een open en op samenwerking gerichte omgeving’, zegt Gonzalez Lozano.
Aan de Vrije Universiteit komt ook rechtswetenschapper Itamar Mann te werken, die verlof heeft van de faculteit rechtsgeleerdheid van de universiteit van Haifa. ‘Het is duidelijk dat internationale normen onder een vuur liggen op een manier die nog nooit eerder is vertoond’, zegt hij.
Mann: ‘Anders dan internationale rechtsgeleerden van vroeger kunnen we niet volstaan met de bescherming van het bestaande systeem of het bekritiseren van de onrechtvaardigheden ervan. We moeten toe naar een nieuw systeem dat we vanaf de grond toe opbouwen. Om daarover te kunnen nadenken zijn twee voorwaarden nodig: de ene is ruim voldoende onderzoekstijd, de andere is het gezelschap van briljante geleerden en gesprekspartners.’