Veel woningen zijn ongezond heet: ‘De warmte die via glas binnenkomt, verlaat je huis nauwelijks’
In verschillende steden zijn koelteplekken geopend – voor Rotterdam zie hier. Ze zijn bedoeld als noodoplossing voor mensen die in een oververhit huis zitten. De echte oplossing zit in het aanpakken van de woning, zegt hittecoördinator Eline Coolen van de GGD Amsterdam.
Noodoplossing
De koellocaties zijn een noodoplossing voor een groot probleem. Honderdduizenden woningen in Nederland zijn ongezond heet. In Amsterdam scoort stadsdeel Nieuw-West het hoogst op de hittekaart: daar zijn dan ook de meeste koelteplekken. Tijdens een rondgang door de buurt wijst Coolen aan waar het misgaat. Veel woongebouwen hebben platte daken en grote ramen op het zuiden, waarbij zonwering veelal ontbreekt.
‘Onze woningen zijn niet goed bestand tegen hitte’, stelt Jeroen Kluck, lector Klimaatbestendige Stad aan de Hogeschool van Amsterdam, met wie Coolen veel samenwerkt. ‘Dat geldt voor oude, slecht geïsoleerde woningen, maar ook voor moderne en gerenoveerde huizen met goede isolatie en grote raampartijen. Die zijn energiezuinig in de winter, maar veranderen in de zomer in bakstenen ovens. De warmte die via het glas binnenkomt, verlaat het huis nauwelijks meer.’
Hij pleit voor duidelijke bouwregels tegen hitte, en normen voor groen in steden. Zijn pleidooi sluit aan bij het advies dat de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad eind mei presenteerden om woningen, scholen en zorggebouwen versneld hittebestendig te maken. Dat moet de gezondheidsrisico’s terugdringen.
Zonwering
Coolen, die de studie Sustainability Science, Policy & Society volgde, adviseert bewoners en beleidsmakers over te nemen maatregelen. De eerste stap is zonwering plaatsen. Mede vanwege de toenemende extreme temperaturen in de stad heeft wethouder Zita Pels (Volkshuisvesting) 2,5 miljoen euro vrijgemaakt om de komende maanden huurwoningen van zonneschermen te voorzien, als onderdeel van lopende renovatieprojecten.
‘Maar je kunt ook zelf met simpele middelen iets doen’, zegt Coolen, blikkend naar een balkon waar een bewoner aan een waslijn lakens voor de ramen heeft opgespannen. Het meest effectief is echter om zonwering in het gebouwontwerp mee te nemen. Ze wijst op een woonblok met houten lamellen voor de ramen. ‘Dat is een prachtig voorbeeld.’
De tweede stap is goed ventileren. Coolen kijkt bezorgd naar flats waar de ramen open staan. ‘Die kun je overdag het beste helemaal dicht houden en pas ’s avonds, als het afkoelt, tegen elkaar openzetten.’ Ze merkt dat bewoners dat soms niet doen vanwege insecten. ‘Dan adviseer ik om een hor te plaatsen.’
Vergroenen
De derde stap is het vergroenen van tuinen en de openbare ruimte. Bomen geven schaduw en verkoelen de omgeving; je wilt immers dat de lucht waarmee je woningen ventileert koeler is dan in het huis. Bovendien helpt beplanting bij het opvangen van piekbuien, die als gevolg van hetere zomers steeds vaker voorkomen.
‘Maar meer groen heeft niet direct impact op de binnentemperatuur in een appartement op zes hoog met grote ramen in de zon’, zegt Coolen. Wat ze nu kan bieden, is hulp van energiecoaches die de meest kwetsbare bewoners helpen met het plaatsen van zonwerend doek of ventilatoren. Een tip die Coolen op LinkedIn deelde, ging viraal: hang gordijnen met een roede, die in te klemmen is in het kozijn, voor de gevel.
‘Ik zag mensen dat massaal doen in Barcelona. Dat is een stad die ook het goede voorbeeld geeft met de aanpak van onderwijsgebouwen. De verhoogde toeristenbelasting wordt daar sinds 2024 gebruikt voor het koelen van scholen, met installaties die draaien op zonne-energie. Die scholen worden vervolgens ook benut als koelteplekken.’
Tot slot heeft hittecoördinator Coolen nog een laatste advies, dat hier al in de praktijk wordt gebracht: ‘Kijk naar elkaar om.’