In Santa Marta willen zelfs olielanden met fossiel stoppen
Brandstoftop Colombia Jarenlang kwam op VN-klimaattoppen niks op papier over uitfaseren van het gebruik van fossiele brandstoffen. Deelnemers aan de recente brandstoftop in Colombia zijn hoopvol die impasse te kunnen doorbreken.
Als de aanwezigen de actiebereidheid kunnen vasthouden die afgelopen week werd getoond in Santa Marta, kan het klimaat er weleens een flink stuk mee opschieten. De Colombiaanse kustplaats was van vrijdag tot woensdag het podium voor de eerste internationale top over de uitfasering van fossiele brandstoffen. De 57 aanwezige landen vertegenwoordigen samen een derde van de mondiale uitstoot van broeikasgassen door het gebruik van fossiele brandstoffen.
Vanuit de deelnemers klinken opgewekte geluiden over de sfeer en de opzet van de bijeenkomst en ook veel meegereisde klimaatorganisaties toonden zich verheugd – heel anders dan na afloop van de afgelopen VN-klimaattoppen. „Santa Marta was een hap frisse lucht, de wind lijkt eindelijk te draaien”, zegt Shiva Gounden, hoofd van de aanwezige delegatie van Greenpeace in een reactie op haar website.
Het gebruik van fossiele brandstoffen is de oorzaak van het overgrote deel (75 procent) van de broeikasgassen in de atmosfeer. Desondanks zijn op de VN-klimaattoppen van de afgelopen jaren geen doelstellingen of deadlines in de slotverklaring opgenomen rond het uitfaseren van fossiele brandstoffen, dankzij enkele notoire dwarsliggers. Niet alleen klimaatorganisaties en kwetsbare landen die nu al lijden onder de klimaatverandering vinden dit stuitend, ook veel rijke landen en zelfs sommige olie- en gasproducerende landen zijn hier gefrustreerd over.
De eerste winst is dan ook al het bestaan van de top zelf, zei de Colombiaanse klimaatminister Irene Vélez Torres aan het begin van de week. „Doordat hier alleen landen aanwezig zijn die vooruit willen, kan de discussie over fossiele brandstoffen eindelijk inhoudelijk worden gevoerd.”
Schuldencrisis
„Er is een groeiende schuldencrisis in het mondiale zuiden”, zegt Tzeporah Berman, voorzitter van de Fossil Fuel Treaty, een organisatie die een verdrag probeert te bewerkstellingen om uitbreiding van olie- en gasproductie te verbieden, hierover tegen The Guardian. „Het is voor veel landen onmogelijk zich een transitie weg van fossiele brandstoffen voor te stellen met zo weinig financiële speelruimte.”
In Santa Marta kwamen ook ‘fossiele subsidies’ en wet- en regelgeving die de energietransitie tegenwerken ter sprake. Landen moeten manieren zoeken om „de financiële zuurstof voor fossiele brandstoffen af te sluiten”, zei Nick Robins tegen The Guardian, het hoofd financiën van de denktank World Resources Institute en voorzitter van het overleg met topbestuurders en bankiers uit de financiële sector dat aan de officiële top vooraf ging.
Maar concreet geld werd dus niet toegezegd. Op de VN-klimaattop wordt vaak tot op het laatste moment verhit onderhandeld over vrij te maken bedragen. Dat was niet de opzet van deze top, het ging om het verkennen van mogelijkheden. In het donderdag gepubliceerde slotdocument van de top, de ‘co-host takeaways’, is wel opgenomen dat er verder gewerkt gaat worden aan de „financiële architectuur” die de energietransitie moet aanjagen.
De wereld wordt bedreigd door een zelfmoorddadig kapitalistisch model dat leidt tot oorlog, fascisme en de potentiële uitroeiing van de mensheid
Gustavo Petro, president Colombia
Afbouw fossiele brandstoffen
Een tweede belangrijke afspraak in de ‘takeaways’ is dat landen gaan werken aan routekaarten waarin staat hoe en wanneer ze het gebruik van fossiele brandstoffen gaan afbouwen. Colombia maakte alvast plannen en ook Frankrijk kondigde in Santa Marta verrassend aan al een routekaart met deadlines voor zichzelf te hebben opgesteld. Het land wil in de energiesector steenkool uiterlijk in 2030 uitgefaseerd hebben. Met olie wil het gestopt zijn in 2045, met aardgas in 2050.
De Colombiaanse president Gustavo Petro gaf op de derde dag van de conferentie een snoeiharde speech. „De wereld wordt bedreigd door een zelfmoorddadig kapitalistisch model dat leidt tot oorlog, fascisme en de potentiële uitroeiing van de mensheid”, zei hij tegenover een volle zaal, casual gekleed in spijkerbroek en wit overhemd. Hij beschuldigde de fossiele brandstoffenindustrie ervan de overgang naar groene energie te belemmeren. „De vraag moet worden gesteld of het kapitalisme zich werkelijk kan aanpassen aan een energiemodel zonder fossiele brandstoffen.”
Er is al een tweede editie van de brandstoffentop aangekondigd. Volgend jaar organiseren Tuvalu en Ierland de bijeenkomst, die zal plaatsvinden in de eilandstaat. Tuvalu wil dicht op de bal zitten, om vaart te houden in het proces. Dat is voor de archipel nog belangrijker dan voor veel rijke aanwezigen. „De machtige, rijke landen hebben de koopkracht om een plekje aan boord van de Ark te bemachtigen”, zei Maina Talia, klimaatminister van Tuvalu bij de bekendmaking van het nieuwe voorzitterschap. „Landen zoals Tuvalu, met een zeer beperkte capaciteit, moeten buiten de Ark blijven zwemmen.”
