Als ik dement word, neem ik euthanasie, zeggen mensen. Maar zo gemakkelijk gaat het niet
Euthanasie Als mevrouw De Rijk te erg zou gaan lijden aan dementie, wilde ze niet meer leven, schreef ze jaren achtereen in wilsverklaringen. Toch kreeg ze uiteindelijk geen euthanasie. Waarom is het voor mensen met dementie zo moeilijk om hulp te krijgen bij doodgaan?
Het staat er met balpen in hoekige blokletters. Een heel rijtje. Als Cocky de Rijk, die het document heeft ingevuld, er zó aan toe is, wil ze niet meer leven. Dan wil ze euthanasie.
Hulp nodig hebben bij alledaagse dingen
Niet meer kunnen communiceren
Geen grip meer hebben op mijn denken en handelen
Zonder hulp in een levensbedreigende situatie komen
De papieren komen uit 2014.
Hun moeder overleed uiteindelijk op natuurlijke wijze op 18 september 2025. Ze was 93 jaar.
„De machteloosheid die er was rondom haar dood frustreert nog steeds ontzettend”, zegt Fons. „We zagen dat mensje in die laatste weken helemaal uitteren. Ik denk dat ze zes tot acht kilo had verloren van de 45 die ze normaal woog. Dan denk je: verdorie, is dit nou een menswaardig einde?”
Veel afgewezen verzoeken
Het aantal mensen met dementie is door de vergrijzing bijna verzesvoudigd, van 50.000 in 1950 tot zo’n 320.000 nu. En de verwachting is dat dit aantal in de toekomst zal stijgen naar meer dan een half miljoen in 2040. Ook het aantal keren dat euthanasie wordt verleend aan mensen met dementie neemt daardoor toe. Het aantal meldingen van euthanasie bij dementie steeg van 97 in 2013 naar 427 volgens de recentste cijfers uit 2024. Dat is iets meer dan 4 procent van alle 9.958 euthanasiegevallen. Het gaat dan om vooral om mensen die nog wilsbekwaam zijn en hun verzoek kunnen toelichten. Vorig jaar waren er maar zes gevallen van euthanasie bij vergevorderde dementie, het jaar ervoor enkele meer. Het aantal verzoeken om euthanasie wegens dementie dat wordt afgewezen, ligt volgens deskundigen vele malen hoger dat het aantal keer dan euthanasie wordt verleend; het wordt niet precies bijgehouden.
Toch verwachten mensen vaak wel dat ze ‘later’ als ze oud zijn en dement worden, euthanasie kunnen krijgen, zegt Rob Edens van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde. „Als ik dement word, neem ik euthanasie, zeggen mensen. Maar zo gemakkelijk gaat het niet.”
Juist bij dementie zijn artsen niet altijd zeker van hun zaak. En dan geldt vaak het adagium „bij twijfel niet doen”, zegt Eefje Sizoo, specialist ouderengeneeskunde en onderzoeker bij het Universitair Netwerk Ouderenzorg (UNO). „In de wet staat onder meer dat de arts ervan overtuigd moet zijn dat een verzoek tot euthanasie vrijwillig en weloverwogen is. Bovendien moet er uitzichtloos en ondraaglijk lijden worden vastgesteld.” Maar bij sommige mensen met dementie is dat allemaal nou juist lastig.
Om de artsen een leidraad te geven heeft Sizoo meegewerkt aan het ontwikkelen van een de Beslishulp Euthanasie & Dementie voor artsen die te maken krijgen met dit soort euthanasieverzoeken. Die is deze week gepubliceerd (zie kader). Vooral euthanasie in een vergevorderd stadium van dementie is ingewikkeld, omdat de patiënt diens wilsverklaring vaak niet meer goed kan toelichten.