Dutilhhuis

Verpleeghuisbewoners opsluiten mag niet meer: ook mensen met dementie zijn bovenal vrije burgers

Zorginstellingen Officieel moet elk verpleeghuis in Nederland sinds 2020 een opendeurbeleid voeren. Toch gebeurt dat lang niet overal. Verpleeghuis Berkenstaete in Son en Breugel gaat overstag, al is ‘100 procent veilig’ dan niet meer te garanderen. „In wezen sluiten wij mensen op, hè. En dat in de laatste fase van hun leven.”

Wie is de volgende die wegloopt? Wie treedt in de voetsporen van de meneer die vorig jaar tot twee keer toe wegglipte van de gesloten afdeling en de politie aan het werk zette? Jo Hoeks (92) van verdieping drie? Een van de zes vrouwen rond de eettafel op de tweede? Hun rondschuifelende medebewoner misschien, die het bezoek aanklampt in haar lichtgroene joggingpak?

De kans lijkt klein. Mevrouw Hoeks dwaalt al een paar jaar niet meer en ze heeft nooit moeite gehad met de gesloten afdelingsdeur. Ook de zes vrouwen rond de eettafel zitten vredig naast hun rollators. Eén zit zelfs in een rolstoel. Ja, de vrouw in het joggingpak, die loopt kennelijk graag. Maar even makkelijk houdt ze halt op de drempel van haar afdeling. Met een grote lach zwaait ze gedag.

Zijn dit nou weglopers?

En toch: de kans neemt aanzienlijk toe dat bewoners van Berkenstaete de benen nemen. Het verpleeghuis, in het dorp Son en Breugel net boven Eindhoven gelegen, opent later dit jaar de deuren van de gesloten afdelingen. De 33 bewoners, allen met dementie, kunnen straks – zo ze willen – de afdeling af, de hoofdingang uit en de frisse lucht in. Op naar Son en Breugel, op naar de Jumbo, op naar een bankje bij het Wilhelminakanaal – niet té dicht bij het water, God verhoede.

Ze herkent ons meestal nog wel, maar of ik nou de moeder ben, de zus, tante, vriendin of dochter, dat is vaak helemaal weg

Franneke Hoeks bezoekt haar moeder met dementie

De wet schrijft het alle verpleeghuizen van Nederland voor: open uw deuren. Staart u zich niet langer blind op hun veiligheid, zoals de vorige wet u ingaf. Die richtte zich te veel op dwangzorg in de psychiatrie en te weinig op mensen met dementie. Dwang is voortaan taboe, tenzij het écht niet anders kan. Want hoe dement ook, bewoners van verpleeghuizen zijn vrije burgers, zoals iedereen.

De nieuwe regels, gevat in de Wet zorg en dwang, zijn niet eens meer zo nieuw. In 2020 ging de wet in. De pandemie zorgde voor vertraging maar ook anno 2026, vier jaar na het wegebben van corona, hebben „de meeste verpleeghuizen” hun deuren nog niet geopend, meldt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd op basis van „signalen uit het veld”. Via tientallen verrassingsbezoeken hoopt de Inspectie verpleeghuizen te bewegen tot tempo. „Het is gewoon een enorme omwenteling”, zegt Katinka van Boxtel, verantwoordelijk voor het beleid in Berkenstaete. Ze is voorzitter van de raad van bestuur van de Brabantse zorginstelling Archipel. Berkenstaete is een van de tien locaties.