Achter onze pakketverslaving schuilt een hardnekkig systeem van uitbuiting
Pakketten komen meestal bij je thuis via een onderaannemer van grote bedrijven als PostNL en DHL. Op zijn beurt werkt zo’n tussenpersoon vaak met onderbetaalde koeriers. ‘Een etterende wond en een verwijt aan de politiek.’
- Pakketbezorgers kregen de afgelopen jaren flinke boetes vanwege een kluwen van misstanden: werken zonder de juiste papieren, zwartwerken, onderbetaling van personeel, transport van verboden goederen en witwassen.
- De grote vier – PostNL, DHL, DPD en GLS – beloofden meermaals beterschap, maar daar kwam weinig van terecht. De overheid moet daarom ingrijpen, zegt een expert.
- Een gemiddeld huishouden laat jaarlijks bijna zestig bestellingen bezorgen. Een luxe waarvoor aan de onderkant van de samenleving de rekening wordt betaald. Veel koeriers hebben een zwakke arbeidsmarktpositie en durven nauwelijks te klagen.
‘PostNL wil A-kwaliteit, maar betaalt voor Z-kwaliteit’
Pakketverslaafd
Nederland is pakketverslaafd. Uit recent onderzoek blijkt dat een gemiddeld huishouden per jaar 59 bestellingen laat bezorgen, meer dan een pakket per week. Landelijk gaat het om 494 miljoen pakketten per jaar.
Ook deze Valentijnsdag gaat weer op talloze adressen de bel.
Maar een deel van alle bezorgers is in dienst bij een van de vier pakketreuzen (PostNL, DHL, DPD en GLS). Onderaannemers bezorgen veruit de meeste pakketten, 70 procent van het totaal.
De pakketjesmarkt telt vele honderden onderaannemers. Ze werken voor zichzelf, of in een vaak klein bedrijf – met eigen personeel of zzp’ers. Maar ook die werkgevers zijn vaak zelf begonnen als koerier, en ze hebben lang niet altijd de nodige kennis van de wet- en regelgeving voor de transportsector.
Het verloop onder onderaannemers is dan ook groot. Bij een rondgang van Follow the Money blijken hun telefoonnummers geregeld buiten gebruik, of de eigenaar zegt inmiddels te zijn gestopt.
Voor de grote vier zijn ze voordelig. Onderaannemers zijn inwisselbaar en flexibel in te zetten bij pieken in de bezorging, tot frustratie van de vakbonden. Die dringen er al jaren op aan dat PostNL, DHL, DPD en GLS zelf meer mensen in vaste dienst nemen. Ze zouden de risico’s van het werkgeverschap neerleggen bij hun onderaannemers.
De koeriers hebben volgens Vervoorn vaak een buitenlandse achtergrond. ‘Ze weten niet wat hun rechten zijn en zijn bang om ruzie te krijgen met de onderaannemer voor wie ze werken. Daarom kloppen ze niet bij ons aan. Dat is jammer, want van een individuele loonvordering raakt PostNL niet onder de indruk.’
Wildwestwereld
Ook op het terrein van arbeidsvoorwaarden is de pakketbezorging een wildwestwereld.
In 2017 deed de Stichting VNB een steekproef bij 150 onderaannemers van PostNL en bij 149 bedrijven bleek sprake van een of meerdere overtredingen van de cao. Ze betaalden hun personeel bijvoorbeeld minder dan het voorgeschreven minimumsalaris en niet de juiste toeslagen en vergoedingen.
Rennen van deur naar deur
Intussen blijft het systeem – honderden onderaannemers die op hun beurt werken met duizenden flexibele arbeidskrachten – gewoon in stand.
Uit gesprekken met twintig grote en kleine onderaannemers rijst het beeld van een sector waarin iedereen maar net het hoofd boven water kan houden.
‘Onze marge is ongeveer 5 procent. Maar dan moet niets tegenzitten; niet te veel zieke werknemers of onderhoud aan de bestelbusjes. Dan haal je het niet,’ zegt een onderaannemer.
PostNL betaalt het minst van alle koeriersbedrijven,’ zegt Samaoual Moukadem, die twee jaar geleden stopte met zijn bedrijf Sam Express. Zijn koeriers hadden minimaal tweehonderd stops per dag en soms wel driehonderd. Dat betekende dat ze van deur naar deur moesten haasten. ‘En elke keer kreeg ik meer stops en gingen de tarieven nog verder omlaag.’
‘PostNL wil A-kwaliteit, maar betaalt voor Z-kwaliteit,’ vertelt een andere gestopte onderaannemer.