Financieel tekort bedreigt bouw- en verduurzamingsafspraken: tijd voor robuuste maatregelen
Woningcorporaties kunnen de bouw- en verduurzamingsafspraken die zijn gemaakt met het Rijk, gemeenten en huurdersorganisaties niet nakomen. Dat zegt de Autoriteit woningcorporaties in de Staat van de corporatiesector 2026. Bijsturing is nodig door extra financiële middelen beschikbaar te stellen óf hogere huren toe te staan. Als dit niet gebeurt, is het niet mogelijk om ruim 300.000 woningen te bouwen tot 2035 en een aanzienlijk deel van de bestaande woningvoorraad te verduurzamen.
Om corporaties voldoende middelen te geven om woningen te bouwen en te verduurzamen, zou het mogelijk moeten zijn om de huren meer in lijn te brengen met de prijsstijgingen. Huishoudens kunnen daarna eventueel gecompenseerd worden voor het koopkrachtverlies. Een andere mogelijkheid is dat corporaties geholpen worden met fiscale maatregelen of subsidies. Gebeurt dit niet, dan moeten de ambities worden bijgesteld.
Maatregelen in nieuw regeerakkoord nodig
Als het verlies van maatschappelijke prestaties niet wenselijk is, is het nodig dat hierop al in het regeerakkoord van het nieuwe kabinet wordt geanticipeerd.
In de Staat van de corporatiesector 2025 heeft de Aw al aangegeven dat bij de eerstvolgende herijking in 2026 naar verwachting de condities aangepast moeten worden. De sterk stijgende kosten en hogere rente betekenen nu aanzienlijk grotere aanpassingen dan de Aw al verwachtte.
Verhuurderheffing
Eerder zagen we in 2020 dat het evenwicht tussen de opgaven voor woningcorporaties en de benodigde financiële middelen zoek was. In reactie hierop is de verhuurderheffing in 2022 verlaagd en in 2023 afgeschaft. Het effect van de afschaffing van de verhuurderheffing is alweer teniet gedaan, omdat de kosten van corporaties en de rente een forse stijging lieten zien.
Dit zorgt ervoor dat de huur inmiddels 12% is achtergebleven op de inflatie. Betaalbaarheidsproblemen kunnen gerichter worden tegengegaan met bijvoorbeeld huurtoeslagen of inkomensmaatregelen.
Blijven investeren
Corporaties moeten nu vooral doorgaan met investeren en woningen bouwen, zo vindt de Aw. De maatschappelijke opgaven blijven immers urgent en voor de komende jaren is er nog financiële ruimte voor investeringen. De afgelopen jaren laten bovendien zien dat het makkelijker is om financieel bij te sturen dan om investeringen weer op gang te krijgen. Als maatregelen uitblijven om de huren in lijn te kunnen brengen met prijsstijgingen of extra financiële middelen aan te kunnen wenden, moeten corporaties bezit verkopen of nieuwe projecten uitstellen om hun financiële continuïteit te verzekeren. Het accepteren van het verlies van maatschappelijke prestaties is dan een politieke afweging.