Erik Dijkstra over de oorlog in Nederlands-Indië: ‘We zijn niet goed in het erkennen van daderschap’
In Brieven aan Hueting duikt Erik Dijkstra in de brieven die in de jaren zestig zijn gestuurd aan oud-militair en klokkenluider Joop Hueting, die publiekelijk vertelde over de oorlogsmisdaden van Nederlandse militairen in Nederlands-Indië.
In 1969 veroorzaakt klokkenluider en Indië-veteraan Joop Hueting (1927-2018) een politieke en maatschappelijke schokgolf door in het Vara-programma Achter het nieuws te vertellen dat Nederlandse militairen – ook hijzelf – zich in de koloniale oorlog tussen 1945 en 1949 in Indonesië massaal schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden.
De uitzending slaat in als een bom, drie miljoen mensen hebben ernaar gekeken, de Vara ontvangt 885 brieven. Veel veteranen zijn woedend. Door alle doodsbedreigingen moet Hueting onderduiken. Het overheidsonderzoek dat hierop volgt deed zijn verhaal teniet: er hadden zich ‘excessen’ voorgedaan in Indonesië, maar ‘de krijgsmacht als geheel had zich correct gedragen’. Het zou nog tot 2022 duren voordat Nederland zijn oorlogsmisdaden zou erkennen.
In de driedelige BNNVara-documentaire Brieven aan Hueting van regisseur Elena Lindemans duikt journalist en historicus Erik Dijkstra in het brievenarchief van Hueting, zoekt hij kinderen op van overleden briefschrijvers en veteranen en reist hij naar Indonesië, waar hij nabestaanden van slachtoffers van Nederlands koloniaal geweld ontmoet.
‘Terwijl het de grootste oorlog is die wij ooit hebben gevoerd, 220 duizend militairen vochten mee, op een bevolking van nog geen 10 miljoen.’
Waarom nu een documentaire hierover?
‘Een collega vertelde me dat hij toegang had tot het archief van Joop Hueting. We zijn de brieven gaan lezen die naar hemzelf en de Vara zijn gestuurd na die uitzending in 1969.
‘De koloniale oorlog van Nederland in Indonesië is zo’n gigantisch verhaal, je zou twintig afleveringen kunnen maken en dan heb je nog niet alles verteld. Maar die brieven, daar sloeg ik op aan.
‘Wij zijn ‘de Duitsers’ geworden.’
In het programma zeg je: tot mijn schaamte moet ik bekennen dat ik niet veel van deze geschiedenis afwist. Hoe komt dat, denk je?
‘Ik denk dat ik niet de enige Nederlander ben die er weinig van weet. Het ging in Nederland over de Tweede Wereldoorlog, wij waren slachtoffers. Die hele koloniale oorlog werd onder de noemer ‘politionele acties’ weggemoffeld, want wij konden toch niet in daders zijn veranderd? Na die uitzending met Hueting ging het er even over, de excessennota volgde en de doofpot ging weer dicht. Tot 2022!
‘Terwijl het de grootste oorlog is die wij ooit hebben gevoerd, 220 duizend militairen vochten mee, op een bevolking van nog geen 10 miljoen.’
Als de regering niet koste wat kost de kolonie had willen behouden, was de oorlog nooit zo bloedig geworden.
‘We zijn in Nederland niet zo goed in het erkennen van daderschap, dat zie je bij de gehele omgang met ons koloniale verleden.
Hoe kan het volgens jou dat Nederland pas recentelijk het eigen koloniale geweld heeft erkend?
‘We zijn in Nederland niet zo goed in het erkennen van daderschap, dat zie je bij de gehele omgang met ons koloniale verleden. De lobby van de veteranen was heel sterk, en de overheid had er natuurlijk belang bij om de oorlogsmisdaden onder het tapijt te vegen. Als de regering niet koste wat kost de kolonie had willen behouden, was de oorlog nooit zo bloedig geworden.
‘De diepere tragiek is dat de veteranen uiteindelijk ook slachtoffers zijn. Ze zijn onder valse voorwendselen en slecht voorbereid naar de andere kant van de wereld gestuurd. Dat het van geen kant deugt wat ze daar deden, lees je ook terug in de brieven die ze naar het thuisfront schreven. Wij zijn ‘de Duitsers’ geworden, schreef de vader van een van de mannen die ik sprak.
Als de regering niet koste wat kost de kolonie had willen behouden, was de oorlog nooit zo bloedig geworden.
Jullie zijn ook naar Indonesië gegaan.
‘We vonden het essentieel om het Indonesische perspectief te belichten. Wat mij trof: Indonesiërs zijn juist trots op die oorlog, want ‘zij hebben gewonnen’. Het was hun onafhankelijkheidsstrijd, hun vrijheidsstrijd. Voor de hoogbejaarde nabestaanden die we spraken is dat natuurlijk anders. Hun vaders of andere familieleden zijn destijds zonder reden vermoord tijdens massa-executies, hele dorpen zijn platgebrand, ook als er nog vrouwen en kinderen in woningen schuilden.’