Dutilhhuis

‘Nederland moet 151 tot 187 miljard investeren’, concludeert Wennink-rapport

Nederland moet volgens Peter Wennink tot 2035 151 tot 187 miljard euro extra investeren om zijn toekomstige welvaart veilig te stellen. Dat staat in een langverwacht rapport van de voormalige ASML-topman over het Nederlandse verdienvermogen, dat vrijdagochtend in het Haagse perscentrum Nieuwspoort werd gepresenteerd. Tijdens de presentatie benadrukte Wennink dat zijn plannen alleen uitvoerbaar zijn met de steun van een meerderheidskabinet „Dit gaat pijn doen, dit gaat schuren”, zei hij. „Daarvoor is een mate van eensgezindheid nodig die we de afgelopen tien jaar niet hebben gezien.”

Het lijvige document – 159 pagina’s, plus een bijlage van 64 pagina’s met concrete projectvoorstellen – vormt de Nederlandse uitwerking van de aanbevelingen die Mario Draghi eerder voor Europa presenteerde. Minister Vincent Karremans (Economische Zaken, VVD) vroeg Wennink drie maanden geleden om die vertaalslag te maken.

Aan de kwaliteiten ligt het niet. Nederland barst volgens Wennink van talent, kennis en innovatiekracht. Maar dat dreigt het land te verspelen door „genoegzaamheid en bestuurlijke versnippering”. Alleen met „scherpe keuzes” en „moed” kan dat nog keren.

Wennink stuurde eind oktober in een brief al een stevige waarschuwing richting partijleiders. „Het is één voor twaalf in de Nederlandse economie”, schreef hij toen, aan de Nederlandse horizon zouden zich „donkere wolken” samenpakken. Die toon zet hij in het rapport onverminderd door. Nederland dreigt „structureel achterop te raken” in een wereld die sneller verandert dan ons bestuurlijke apparaat kan bijbenen. Doet het land niets, dan worden „fundamentele publieke voorzieningen” onbetaalbaar en verliest Nederland zijn concurrentiekracht, schrijft hij.

Om tot zijn advies te komen voerde Wennink 32 rondetafelgesprekken en sprak hij ruim duizend betrokkenen uit bedrijfsleven, wetenschap en overheid. In „de klankbordgroep” zaten onder anderen de burgemeesters Sharon Dijksma (Utrecht) en Jeroen Dijsselbloem (Eindhoven), de bestuursvoorzitters van Rabobank, Philips en DSM, oud-DNB-president Klaas Knot, werkgeversvoorzitter Ingrid Thijssen, prins Constantijn en oud-premier Jan Peter Balkenende.

Het rapport identificeert vier technologisch-economische domeinen waarin Nederland volgens Wennink kan uitblinken: digitalisering en AI, life sciences en biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid en energie- en klimaattechnologie. Daarvoor moet Nederland volgens Wennink tot 2035 151 tot 187 miljard euro extra investeren. Zo pleit Wennink voor de bouw van een AI-gigafabriek van 22 miljard euro, 5,5 miljard voor chemische capaciteit ten behoeve van defensie en 17,3 miljard voor het versterken van de toeleveringsketen van ‘rode biotechnologie’ (biotechnologie gericht op gezondheidszorg en de farmaceutische industrie). In totaal bevat het rapport 51 concrete investeringsvoorstellen.

Ingrijpende wijzigingen

Het grootste deel daarvan zou volgens Wennink uit private investeringen kunnen komen, maar hij schat dat er daarnaast nog 19 tot 62 miljard euro aan publieke middelen nodig is. Die private investeringen lopen nu vast, schrijft hij. Volgens Wennink komt dat vooral door trage en complexe vergunningprocedures, een groeiend tekort aan goed geschoold personeel, hoge energieprijzen, stikstofbeperkingen, netcongestie waardoor projecten stilvallen en achterstallig onderhoud aan digitale en fysieke infrastructuur. Daarom pleit Wennink voor een drastische hervorming van het vergunningstelsel en roept hij op tot ingrijpende wijzigingen in het arbeidsmarktbeleid en het sociale zekerheidsstelsel.

Om die impasse te doorbreken pleit hij voor „slagvaardiger bestuur”, met één centrale regievoerder: een regeringscommissaris voor Toekomstige Welvaart, die bevoegd is om strategische projecten te versnellen en ministeriële blokkades weg te nemen. Ook ziet hij een Nationale Investeringsbank voor zich, waarin de overheid 10 tot 20 miljard euro aan werkkapitaal zou moeten steken. Daarmee kan volgens hem tot zo’n 100 miljard euro aan privaat kapitaal worden aangetrokken voor investeringen. Ook wil hij een Nationaal Agentschap voor Baanbrekende Innovatie (NABI), dat met een budget van 2 miljard euro gericht private investeringen moet aanjagen.

Voorkomen dat Nederland verder wegzakt

Dit alles zou moeten voorkomen dat Nederland verder wegzakt. In zijn brief aan de partijleiders eind oktober waarschuwde Wennink al dat de structurele groei terugloopt naar 0,9 procent volgens het CPB, en mogelijk zelfs tot 0,5 procent volgens De Nederlandsche Bank. Volgens hem zijn deze maatregelen nodig om een structurele groei van 1,5 procent te behouden. Die groei acht hij nodig zodat de Nederlandse samenleving uitgaven voor zorg, pensioenen, defensie en energietransitie kan blijven opbrengen.