Raoul Peck maakte een documentaire over George Orwell. ‘Hij heeft ons voor alles gewaarschuwd’
De Haïtiaanse regisseur Raoul Peck maakte een documentaire over de Britse schrijver George Orwell. ‘Als je hem leest, dan weet je dat hij ons voor alles heeft gewaarschuwd: voor de Amerikaanse president, de Russische president en voor Israël.’
“Het was een groot avontuur om over het volledige werk van George Orwell te beschikken”, zegt Raoul Peck (72). De Haïtiaanse regisseur die faam en een Oscarnominatie verwierf met de documentaire I Am Not Your Negro (2016), over leven en werk van de Amerikaanse schrijver James Baldwin, kreeg een telefoontje van zijn producent en twijfelde geen moment.
“Drie jaar geleden werden we benaderd door de erven Orwell”, aldus Peck, die twee weken terug met zijn nieuwe documentaire Orwell: 2+2=5 te gast was op het documentaire festival Idfa. “De vraag was of er interesse was om iets met Orwell te doen. Ik kon mijn oren niet geloven, want wie zou er niet geïnteresseerd zijn in Orwell, zeker in deze tijd van ‘alternatieve feiten’, van miljardairs die mediabedrijven kopen, en ga zo maar door.”
In de Verenigde Staten worden ook mensen ontslagen die de huidige president niet bevallen.
“Precies, dat zijn de signalen waarover Orwell het heeft. De signalen waaraan je een autocratie of totalitaire staat herkent. De signalen zijn er, de taal wordt aangevallen, de wetenschap, de geschiedenis en het recht. Dezelfde signalen waren er ook in de jaren dertig in Duitsland. Ik heb vijftien jaar in Berlijn gewoond en gestudeerd, heb me verdiept in de Duitse geschiedenis. Tegenwoordig verdeel ik mijn werkzame leven vooral tussen Frankrijk en Amerika en natuurlijk Haïti, daar blijf ik bij betrokken.
“In Amerika zie ik de jacht die immigratiepolitie Ice op latino’s maakt – bruine latino’s wel te verstaan. Het is afschuwelijk. Maar als mensen er niet tegen in opstand komen, zal het niet stoppen. Na latino’s zijn zwarte mensen aan de beurt, zo gaat het, dat heeft de geschiedenis uitgewezen. Het is illegaal wat Ice doet, maar zo begint rechteloosheid. Het is de wereld op z’n kop.”
Is uw documentaire een oproep om niet te zwijgen, niet weg te kijken?
“Ja, er is een heel mooie tekst, een soort gedicht van een Duitse predikant van na de Tweede Wereldoorlog. De tekst gaat ongeveer zo: ‘Toen ze de Joden opsloten, heb ik gezwegen; ik was immers geen Jood. Toen ze de katholieken arresteerden, heb ik gezwegen; ik was immers geen katholiek. Toen ze mij kwamen halen, was er niemand meer die nog kon protesteren’.”
Veel mensen hebben hun hoop gevestigd op de nieuwe burgemeester van New York, de jonge energieke Democraat Zohran Mamdani. U ook?
“Ja, dat wil zeggen: ik denk niet dat we alles op zijn jonge schouders moeten leggen, hij is pas 34 jaar, maar hij wijst zeker de goede weg. Wat zo verfrissend is aan Mamdani, is dat hij begrijpt dat je echt in gesprek moet gaan met mensen. Hij begrijpt dat het om burgers gaat die problemen hebben die opgelost moeten worden.
“Mamdani is ook extreem goed opgeleid, hij kent zijn geschiedenis en de geschiedenis van de wereld. Ik weet dat, want ik ken hem al vanaf zijn twaalfde. Ik ben goed bevriend met zijn moeder, de Indiaas-Amerikaanse filmmaakster Mira Nair. Haar beroemdste film is Monsoon Wedding waarmee ze de Gouden Leeuw won in Venetië.
“Zijn Indiaas-Amerikaanse vader Mahmood Mamdani ken ik ook goed. Hij doceert aan Columbia University, is een vooraanstaand wetenschapper op het gebied van genocide en kolonisatie. Ik heb met hem samengewerkt toen ik mijn HBO-serie Exterminate all the Brutes maakte. Een documentaire waarin ik de genocidale aspecten van het Europese kolonialisme onderzocht.”
U houdt ervan om gelaagde verhalen te vertellen.
“Ja, ik houd ervan om de diepte op te zoeken, om meerlagige verhalen te vertellen over racisme, kolonialisme en sociaal onrecht. Ik deins er niet voor terug om een complexe film te maken, het is misschien mijn verzet tegen de cultuur van oneliners, de hapsnap-cultuur van sociale media. Ik moet wel altijd een emotionele connectie hebben met het onderwerp. Die connectie voelde ik heel sterk toen ik mijn documentaire over James Baldwin maakte, en bij George Orwell voelde ik die opnieuw.”
1949. George Orwell finishes what will be his last but most famous novel, 1984. This powerful and provocative documentary delves deep into Orwell’s final months and visionary works to explore the roots of the vital and troubling concepts he revealed to the world in his dystopian masterpiece… Doublethink, Thoughtcrime, Newspeak, the omnipresent spectre of Big Brother… disturbing truths which resonate ever more powerfully today.