De enige zuil die fier overeind staat is die van het geld. Het gouden kalf regeert
Het machientje is kapot. De afbraak ging traag en ineens werkt de politieke partij niet meer. Beter gezegd: ze werkt nog wel – als vehikel voor solistische avonturiers, voor één-issue-bewegingen en voor bedrijven. Maar als verzamelpunt van maatschappelijke deelbelangen die in de partij worden gewogen, besproken, bewerkt en verpakt tot één lang houdbare visie vertaald in standpunten, is de politieke partij failliet.
Het grootste structurele probleem is het afbrokkelen van de ledenorganisatie. In de jaren vijftig was één op de zeven Nederlanders lid van een politieke partij. Vandaag minder dan één op de vijftig. Nederland was een van de sterkst verzuilde landen van Europa. Met de ontkerkelijking gleed als een smeltende gletsjer het hele bouwwerk weg.
In plaats daarvan: versnippering (dubbel zoveel fracties met gemiddeld de helft zetels), lange formaties voor steeds vluchtiger kabinetten van instabiele coalities. Partijen zijn niet langer zingevende verenigingen die als steunbeer een deel van de samenleving dragen. Kleine clubs professionals maken er de dienst uit. De interne debatcultuur die maatschappelijke deelbelangen synthetiseerde is zo goed als dood. Als gevolg ontbreekt breed maatschappelijk draagvlak. De partij is aangewezen op beeldvorming en media.
Zo werden partijen merken. Politieke communicatie is marketing. De leider het beeldmerk. Zoals Caroline beeldmerk was van BBB en Omtzigt van NSC. Jetten het nieuwe hoofd van D66 en Bontenbal dat van het oude CDA. Wilders ís de PVV zoals Fortuyn de LPF was. Politieke influencers zijn ze, die aan talkshowtafels en op de socials hun punten moeten scoren. Volledig afhankelijk van de kortstondige aanhankelijkheid van de weer snel afgeleide keizer, de kiezer, want demos kratos.
Niks nieuws. Maar ingedikt tot staccato feitenrelaas valt één ding op: dit gaat niet helemaal op voor de VVD. Yesilgöz is niet geliefd, ook niet bij de mensen die op haar partij stemden. Ondanks haar verguisde politiek van liegen, framen, vals beschuldigen, uitsluiten (van oude coalitievrienden), insluiten (van extreemrechts) en een al twee jaar onbestuurbaar land, bleven kiezers de partij trouw. De liberale zuil is als enige onaangetast. Verenigd, niet rond God maar geloof in geld.
En het gouden kalf regeert. Want wat het instituut ‘politieke partij’ aan macht verloor, won de lobby van bedrijven. Geen partij ontvangt zoveel schenkingen als de VVD. Al zijn rechtstreekse donaties minder groot dan in Amerika, elite capture tekent zich af. VVD’s suikeroom Frank van Gool van Otto Workforce wordt bediend door VVD-minister Mariëlle Paul van Sociale Zaken. De dag na de verkiezingen trok zij een kabinetsvoorstel in dat arbeidsmigranten moest beschermen tegen uitbuiting. Ze loog dat ze daarover overlegde met de SER, de uitzendkoepel en vakbonden.
En Hans Wijers. Spijt zal die hebben, zo ijdel dat hij was te lijmen voor de champagne van Willem Sijthoff. De mediaondernemer en D66-donateur wil zijn partij in een rechtse coalitie met JA21, in tegenstelling tot Wijers die pleitte voor een middenkabinet met GroenLinks-PvdA. Van het feestje op verkiezingsavond en uit privéapps werd gelekt– al claimde een ander de gewraakte uitspraken en is er van Wijers’ uitlatingen geen opname. Een krant schreef de juice op en weg was Wijers.
Intussen ontbreekt het al jaren aan besluitvorming en stabiel bestuur.