Gemeenten willen het volgende kabinet alvast op weg helpen: ‘De grote thema’s worden niet opgelost’
Met de verkiezingen in aantocht zien gemeenten nieuwe kansen om aandacht van Den Haag te krijgen. Op haar honderdste congres bespreekt belangenvereniging VNG plannen om bouwstenen te leveren voor het volgende regeerakkoord. ‘Noem het een nieuwe polder.’
Een nieuw kabinet kan het voor gemeenten bijna niet slechter doen dan het oude kabinet, en dus barst de derde bestuurslaag van het zelfvertrouwen.
‘We moeten het zelf doen.’
Sharon Dijksma, VNG-voorzitter en burgemeester van Utrecht:
‘Een sterk en gezond Nederland kan simpelweg niet zonder sterke en gezonde gemeenten. U moet ervan uit kunnen gaan dat er voldoende middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering van uw omvangrijke – en toenemende – taken.’ Dat sluit aan bij de unanieme klacht van de 342 gemeenten: we moeten meer doen met minder geld van het rijk.
Die relatie kent een grote mate van eenzijdige afhankelijkheid: gemeenten hebben weinig mogelijkheden om zelf aan geld te komen. ‘Daarin is Nederland een uitzondering in Europa’, hield econoom Mathijs Bouman de congresgangers voor. Regelmatig deden kabinetten volgens VNG-voorzitter Dijksma ‘grepen uit de gemeentekas’, met de gelijktijdige belofte dat gemeenten zelf belastingen zouden mogen heffen. ‘Maar die belofte is nooit waargemaakt.’
Alliantie smeden
Dat Haagse gesol met ons, durven de gemeenten nu te zeggen, moet maar eens afgelopen zijn. Vrij Nederland liet de Universiteit van Amsterdam een top 100 samenstellen van de meest invloedrijke belangenorganisaties. De VNG staat op 1, gevolgd door werkgeversorganisatie VNO-NCW, vakbond FNV en MKB-Nederland.
Met die sociale partners én met het maatschappelijk middenveld (met organisaties als corporatiekoepel Aedes en de ziekenhuizen) wil Dijksma het voortouw nemen om een alliantie te smeden. ‘Noem het een nieuwe polder, die op de grote thema’s bouwstenen aanlevert voor het regeerakkoord van het nog te formeren kabinet.’
Haagse polarisatie en politisering hebben volgens Dijksma oplossingen die een vooruitziende blik vergen, op zijn zachtst gezegd moeilijk gemaakt. ‘We draaien al een hele tijd zo’n beetje stationair, waarbij de grote thema’s van deze tijd niet worden opgelost.’
De VNG-voorzitter belooft een voorstel, ‘met veel draagvlak in de samenleving’, om de migratiekwestie aan te pakken. ‘Of neem het letterlijk verstikkende stikstofslot.’ Dat zorgt voor een keur aan crises. ‘In Utrecht raken we daardoor onze bouwlocaties kwijt’, begint Dijksma aan haar opsomming. ‘Boeren weten niet waar ze aan toe zijn. Het bedrijfsleven heeft te weinig ruimte en het raakt de Rotterdamse haven.’