Dutilhhuis

Het kabinet-Schoof maakte zich schuldig aan spektakelpolitiek, en had al veel eerder moeten vallen – NRC 03JUN2025

Het kabinet-Schoof had al veel eerder kunnen, en moeten vallen. De samenwerking tussen VVD, NSC, BBB en de radicaal-rechtse PVV was vanaf het begin gedoemd te mislukken. Nooit leek deze coalitie van plan te doen wat ze vooraf had beloofd. Hoe langer het kabinet bleef zitten, des te groter was het affront tegen de kiezer. Het was Geert Wilders, een veelpleger als het gaat om het ontduiken van verantwoordelijkheid, die uiteindelijk op dinsdagochtend een einde maakte aan de coalitie. Maar voor de andere partijen waren er meer dan genoeg kansen om dat in een eerder stadium te doen. Dat dat niet gebeurde, had pragmatische en electorale redenen. Niemand wilde als ‘wegloper’ neergezet worden, en drie van de vier coalitiepartijen staan op (zwaar) verlies in de peilingen. Daardoor bleef het kabinet-Schoof zitten, en heeft het minst succesvolle kabinet sinds Balkenende I (CDA, LPF, VVD) wel de stoelen in het Catshuis bezet, maar geen enkel beleid uitgevoerd. Verloren tijd, en dat is ook VVD, NSC en BBB aan te rekenen. […]

De PVV blijkt niet de ontwikkeling te hebben doorgemaakt die andere radicaal-rechtse partijen in Europa wel hebben gemaakt. Het populistische dna zit regeringsmacht in de weg. Dat is een groot democratisch probleem. Ontevreden kiezers die gehoord willen worden in Den Haag verdienen het dat hun problemen serieus genomen worden. Dit was een jaar van stilstand, ook op onderwerpen die rechtse kiezers bezighouden, zoals stikstof, migratie en woningbouw. De kiezer, links en rechts, is hard in de steek gelaten.

PVV voor altijd aan de zijlijn, laat dat de winst van dit verloren jaar zijn – Trouw 03JUN2025

Precies 337 dagen heeft het Binnenhof zich laten gijzelen door Geert Wilders en dat was 337 dagen te veel. VVD, NSC en BBB hadden vorig jaar zomer nooit moeten beginnen aan dit hachelijke avontuur met de PVV, dat vanaf de start gedoemd was te mislukken. In die zin is de onvermijdelijke val van het kabinet-Schoof goed nieuws.

Onrust is het verdienmodel van Wilders

Ondertussen is het vingerwijzen in Den Haag in volle gang. Vooral de PVV moet het ontgelden, omdat Wilders ‘onverantwoord handelt door uit het kabinet te stappen’ (dixit Caroline van der Plas), ‘Nederland verraadt’ (Mona Keijzer) en omdat hij ‘alleen maar aan zijn eigen ego en eigen belang denkt’ (Dilan Yesilgöz).

Het zou helpen als de VVD dit keer inziet dat de strategie in de vorige campagne een blunder was en dat de mogelijkheid om samen te werken met de PVV weer van tafel is. Als ook andere partijen de PVV op voorhand uitsluiten, zal de kiezer beseffen dat een stem op Wilders een verloren stem is. Een nieuwe coalitie kan dan een gezonde ruk naar het midden maken, richting een kabinet dat wel in staat is te regeren.

Dat Wilders de stekker uit het kabinet trekt, laat een diepe wond achter in Den Haag – Trouw 03JUN2025

Wilders wil abrupt niet meer regeren. Het experiment van een radicaal-rechtse partij die meebestuurt eindigt in chaos, met woede en verbijstering richting PVV.

Het bouwwerk van het kabinet-Schoof was al zo wankel dat instortgevaar nooit ver weg was. Maar na de sloophamer waarmee Geert Wilders op het kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB was afgestormd, moesten de coalitiepartijen snel wegrennen om niet door de brokstukken geraakt te worden.

Het kabinet-Schoof is gevallen, na slechts 337 dagen. Wilders heeft dinsdag abrupt een einde gemaakt aan het rechtse kabinet, door uit de coalitie te stappen en zijn ministers per direct terug te trekken. De premier restte weinig anders dan hun ontslag aan te bieden aan de koning. “Onnodig en onverantwoord”, luidt zijn oordeel over de val van het kabinet.

‘Wilders is een wegloper’

De val van het kabinet doet denken aan 2002, toen de LPF regeerde met CDA en VVD, en aan 2010, toen de PVV in een gedoogconstructie samenwerkte met diezelfde partijen. Beide kabinetten eindigden in wantrouwen en chaos.

Hetzelfde verwijt als in 2010 klinkt dinsdag direct opnieuw: “Wilders is een wegloper”, zegt VVD-fractievoorzitter Dilan Yesilgöz, herhaaldelijk. Al lijkt de VVD ook opgelucht. Zelf breken was riskant, omdat de VVD dat al deed in 2023, ook over asiel. Door het vertrek van de PVV is dat probleem voor de VVD voorbij.

Bij BBB, waar nauw met de PVV is opgetrokken, is er woede. Vicepremier Mona Keijzer spreekt van “verraad aan Nederland” en verwijt Wilders dat hij “zichzelf op nummer één zet”. Strengere asielmaatregelen waren bespreekbaar. “Maar dat je moet tekenen bij het kruisje, zo werkt het in een democratie niet”.

CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal sluit samenwerking met de PVV uit, herhaalt hij. “Deze twee jaar vormen het bewijs waarom wij dat niet wilden. Het vechten, het herrieschoppen, op een podium staan met autocraten, het belachelijk maken van rechterlijke uitspraken en van journalisten.”