De nalatenschap van het kabinet-Schoof: wat kreeg het (niet) voor elkaar?
Na 336 dagen viel dinsdag het kabinet-Schoof. De ploeg trad aan met torenhoge ambities, maar heeft uiteindelijk te weinig tijd gehad om met wet- en regelgeving een blijvend stempel te kunnen drukken op het land. Waar stokte de beleidsmachine en wat kreeg het kabinet wél voor elkaar?
Dinsdag 8 april 2025 was een memorabel politiek moment. En niet alleen omdat een meerderheid van de Tweede Kamer instemde met het nationale verbod op consumentenvuurwerk, maar ook omdat er überhaupt over een wetsvoorstel werd gestemd.
Dat gebeurde in de afgelopen maanden nauwelijks. De ministers van het kabinet-Schoof waren wel druk met de voorbereiding van wetsvoorstellen, maar aan de parlementaire behandeling – laat staan de stemming – kwamen de meesten niet toe.
Asielwetgeving
Dat begint al met de groots aangekondigde asielwetgevingvan PVV-minister Faber. Voor twee regeringspartijen, PVV en VVD, was ‘het strengste asielbeleid ooit’ de belangrijkste pijler onder het kabinet, maar nadat in de herfst Fabers poging strandde om het te regelen via noodwetgeving, bleek het daarna ook nog veel tijd te kosten om de gewone wetgeving in de steigers te zetten.
Stikstof en mest
De BBB had bij het aantreden van het kabinet een andere prioriteit: een geheel nieuw stikstofbeleiddat Nederland van het ‘stikstofslot’ moest halen én ademruimte zou moeten geven aan de boeren. Het is er nog niet van gekomen.
Er werd een speciale ‘ministeriële commissie’ in het leven geroepen, onder leiding van premier Schoof, om alsnog tot beleid te komen. Premier Schoof moest erkennen dat het probleem ingewikkelder is dan hij had gedacht. Van de invoering van nieuw beleid is het nog niet gekomen.
Daaraan verwant is het mestbeleid: Wiersma beloofde bij haar aantreden haar uiterste best te doen om in Brussel toch nog een keer soepeler mestregels voor Nederland af te dwingen, zodat Nederlandse boeren niet blijven zitten met een almaar groeiend mestoverschot. Haar best heeft ze gedaan, bezweert ze, maar soepeler mestregels kwamen er niet.
Eigen risico in de zorg
Een hartenwens van de PVV was de verlaging van het eigen risicoin de zorgverzekering. Geert Wilders onderhandelde het in de formatie wel uit: het eigen risico gaat omlaag van 385 euro nu naar 165 euro. Maar de invoering staat pas op de rol vanaf 2027. Een nieuwe Tweede Kamer kan na de verkiezingen heel andere plannen maken.
Werkloosheid en bijstand
Het kabinet wilde de Werkloosheidswet (Ww) ‘hervormen’ en de werkloosheidsuitkering verkorten met een half jaar. De bijbehorende wetswijzigingen zijn nog niet aangenomen. De regels voor de bijstand zouden worden versoepeld, opdat mensen niet meteen hard worden gestraft als ze een vergissing maken in het doorgeven van hun gegevens (‘het recht op vergissen’). Het is nog niet geregeld, maar in de Tweede Kamer heeft dit plan zoveel draagvlak dat het volgende kabinet het wel over zal nemen.
Vroegpensioen
NSC-minister Eddy van Hijum van Sociale Zaken was in het najaar van 2024 een van de weinige bewindslieden met een tastbaar succes: hij sloot een akkoord met vakbonden en werkgevers over een structurele regeling voor vroegpensioen voor mensen met een zwaar beroep. Dat vroegpensioen wordt ook iets ruimer.
Van Hijum was ook de man achter het aanpakken van de schijnzelfstandigheid (ZZP).
Arbeidsmigratie
In het aanpakken van de uitwassen van de arbeidsmigratie– ook een belangrijk punt uit het Hoofdlijnenakkoord – toonde Van Hijum zich ambitieus, maar concrete nieuwe wetgeving loodste hij nog niet door het parlement.
Woningnood
Bij het aantreden van het kabinet werd ook het woningbouwbeleid tot topprioriteit verheven. BBB-minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting wilde nieuwe gebieden aanwijzen waar grootschalige woningbouw kan plaatsvinden. Ze wilde daarnaast bouwen in het buitengebied of op het eigen erf makkelijker maken en ‘coöperatief wonen’ aantrekkelijker maken door het wegnemen van de financiële en juridische belemmeringen. De bijbehorende wetgeving is nog niet door de beide Kamers.
Bovendien kwam er een lelijke streep door de rekening toen de regeringspartijen in een nachtelijk beraad de afspraak maakten dat de huren in de sociale sector worden bevroren. Daarmee zadelden zij de woningbouwcorporaties opeens op met een financieel probleem. De Raad van State oordeelde maandag nog vernietigend over het bevriezingsplan. Hoe het verder gaat nu het kabinet is gevallen, is volstrekt onduidelijk. < Intussen heeft minister Keijzer het voorstel tot huurbevriezing ingetrokken. >
Rechtsstaat
Vooral Pieters Omtzigts NSC wilde in dit kabinet het belang van de Grondwet versterken, evenals de checks and balances en de positie van rechtsstatelijke instituties en rechtsbeginselen. Dat moest onder meer gebeuren door de oprichting van een Constitutioneel Hof dat nieuwe wetten toetst aan de Grondwet, door de splitsing van de Raad van State (de afdeling advisering los van de afdeling bestuursrechtspraak) en de invoering van het correctief bindend referendum.
Niets daarvan is al gerealiseerd, hoewel de Tweede Kamer wel heeft ingestemd met de referendumwet. Die ligt nu voor in de Eerste Kamer. Of het voorstel daar een meerderheid haalt, is onzeker.
Veiligheid
Het veiligheidsbeleid was een van de weinige thema’s waar de vier regeringspartijen het al in de formatie redelijk over eens waren. Dat leidde tot een serie concrete voornemens in het Hoofdlijnenakkoord. Er zouden meer mogelijkheden komen om ouders verantwoordelijk te houden voor schade die kinderen aanrichten. De bestrijding van antisemitisme zou worden versterkt, evenals het optreden tegen eergerelateerd geweld.
Publieke omroep
De publieke omroep zou worden hervormd, ‘zodat de journalistiek – inclusief het veelzijdig aanbod – kwalitatief hoogwaardig vormgegeven en gewaarborgd wordt’. NSC-minister Eppo Bruins van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap presenteerde onlangs zijn hervormingsplan, maar in de Tweede Kamer klonk meteen veel kritiek.
Defensie
Het meest concrete succes heeft het kabinet-Schoof geboekt met beleid dat grotendeels werd overgenomen van de voorgangers van het vierde kabinet-Rutte. Concreet werd dat zichtbaar bij Defensie. VVD-minister Ruben Brekelmans kreeg de opdracht om, net als zijn voorganger, Oekraïne ‘politiek, militair, financieel en moreel te blijven steunen tegen de Russische agressie’. Dat is gebeurd. Het leidde al in september 2024 tot een nieuwe Defensienota met grote investeringen in de krijgsmacht en de terugkeer van een volwaardig tankbataljon.