Documentaire over Black Lives Matter toont onmisbaarheid van Omroep Zwart
ZAP ‘Echo’s van de Dam: 5 Jaar na Black Lives Matter ’ laat zien waarom de omroep nodig is in Hilversum, schrijft onze tv-recensent.
De documentaire schetst eerst de aanleiding: de moord op George Floyd door de politie van Minneapolis, die het begin markeerde van de Black Lives Matter-beweging. Om het probleem niet ver weg in de VS te plaatsen volgt een overzicht in archiefbeelden van racisme op scholen, op de arbeidsmarkt, van politiegeweld en de strijd tegen Zwarte Piet.
© NRC
Hierna zien we bevlogen speeches van de organisatoren op de Dam. Zij blikken vijf jaar later terug op die dag samen met andere betrokkenen. Activist Jerry Afriyie (Kick Out Zwarte Piet), historicus Mitchell Esajas (Black Archives) en oud-politica Sylvana Simons (Bij1) werden in de pers neergezet als gevaarlijk radicalen. Esajas toont grijnzend een opruiend artikel van die strekking uit De Telegraaf met een foto van donkere wolken boven een dijk met molens. In deze documentaire komt het trio juist over als de drie wijzen van het anti-racisme, bedachtzaam en helder formulerend. Activist en choreograaf Naomie Pieter geeft de documentaire juist een aanstekelijk springerige strijdlust mee.
De betrokkenen vertellen er kort en luchtig over, maar ze betaalden ieder een hoge prijs voor hun inspanningen: ze werden beledigd, belasterd en met de dood bedreigd. Omroepdirecteur Akwasi Ansah zegt dat die racistische haat – van onder meer tv-commentator Johan Derksen – hem prikkelde om Omroep Zwart op te richten, de omroep die met deze documentaire weer eens zijn onmisbaarheid in Hilversum onderstreept. Johan Derksen aan de wieg van Omroep Zwart – een mooi beeld.
Blijkbaar moest de NPO weinig hebben van een docu over vijf jaar Black Lives Matter – wat het belang ervan maar weer eens bevestigt
Ik kan niet meer ademen, schreeuwde George Floyd vijf jaar geleden, politiemensen duwden zijn hoofd tegen de grond. Beelden om bij te willen wegkijken – maar nee, de wereld keek massaal toe hoe de onschuldige, zwarte Floyd om het leven kwam, werd massaal woedend, het leidde ertoe dat er op 1 juni dat jaar, een week na zijn dood, tussen de vijftien- en twintigduizend mensen samenkwamen op de Dam, om onder de vleugels van de Black Lives Matter-beweging te protesteren tegen institutioneel racisme.
Hoe zorg je ervoor dat zo’n moment van strijdlust en saamhorigheid meer wordt dan slechts een moment, dat er iets in beweging wordt gezet, dat er een verandering ontstaat? Het zijn die vragen die boven Vijf jaar na Black Lives Matter, Echo’s van De Dam zweven, zondagavond te zien bij Omroep Zwart, een documentaire waarin betrokkenen reflecteren op de anti-racismebeweging van toen, nu en de toekomst.
Over dat verleden van vijf jaar geleden: nooit eerder waren er zoveel Nederlanders op de been om te protesteren tegen racisme, en dat midden in de coronatijd, weten we het nog, hoe burgemeester Halsema onder vuur kwam te liggen omdat ze de demonstratievrijheid een groter goed achtte dan het waarborgen van die 1,5 meter afstand.
Marte Hoogenboom interviewt Akwasi op One World
Documentaire over Black Lives Matter toont onmisbaarheid van Omroep Zwart
“Ik ben geen typische protestganger. Het was zelfs de eerste keer dat ik bij zo’n protest was, ik had geen idee wat ik moest verwachten. Van tevoren was ik nog gewoon met mijn kinderen naar Kinderen voor Kinderen aan het luisteren. Doe de pasapas! Zij gingen niet mee naar de Dam, ze waren bij een oppas. Als zij erbij waren geweest, had ik daar wel anders gestaan, denk ik. Je kinderen brengen een ander soort warmte met zich mee. Dan had ik misschien wel andere woorden gekozen.”
Je doelt op de speech die je die dag gaf en die gefilmd werd, waarin je zei dat je iemand op z’n gezicht zou trappen als die zich als zwarte piet zou verkleden. Daarna brak de hel los: je werd bedreigd en moest beveiligd worden. Word je daar nog vaak mee geconfronteerd?
“Soms. Mensen vragen dan vooral of ik er spijt van heb. Meestal zijn het mensen die niet op mij lijken, die mij die vraag stellen.”
“Ik denk wel dat de backlash na mijn speech kenmerkend is voor het verhaal van Omroep ZWART. De manier waarop dat protest van bijna 20.000 mensen in de media werd neergezet, stond mijlenver van de werkelijkheid. Iedereen die daar was, wist dat het ging om solidariteit, om schouder aan schouder staan tegen racisme. Maar in de media ging het vooral over mijn speech, die gewelddadig, opruiend en gevaarlijk werd genoemd. Dat prikkelde mij: diezelfde week was er al een plan voor Omroep ZWART, want ik wilde iets doen tegen dat eenzijdige perspectief op racisme in de media. De documentaire gaat niet over Omroep ZWART, maar zonder die selectieve verontwaardiging was Omroep ZWART nooit ontstaan.”
Hoe kan de journalistiek helpen in de strijd tegen racisme?
“Als je racisme wil verslaan, moet je de mensen erbij betrekken die door racisme geraakt worden. Dus als de journalistiek daarbij wil helpen, moet er eerst achter de schermen plaatsgemaakt worden voor nieuwe perspectieven. Je krijgt dan heel andere verhalen, bredere verhalen die heel Nederland aangaan. Naar mijn weten is er bij dertien verschillende omroepen op dit moment maar één eindredacteur van kleur werkzaam bij een talkshow. En als ik nu naar de School voor Journalistiek zou gaan, ben ik benieuwd wie lesgeeft en wie de studenten zijn, en of dat echt een weerspiegeling is van de maatschappij. Dus die meerstemmigheid, die culturele diversiteit waar het bij de NPO vaak over gaat, die kun je wel benoemen, maar je moet het ook dóen.”