Oud-VN-mensenrechtenchef Navanethem Pillay wint Nobelprijs voor de Vrede

Nobelprijs Navanethem Pillay ontvangt de Nobelprijs voor de Vrede 2026. De jury prijst haar voor haar inzet voor vrede en het opnieuw vormgeven van internationaal recht.

Oud-rechter Navanethem Pillay heeft de Nobelprijs voor de Vrede 2026 gewonnen. Dat heeft het Nobelcomité vrijdag bekendgemaakt. De 85-jarige Zuid-Afrikaanse vrouw ontvangt de prijs voor haar inzet voor vrede en internationaal recht. Ze bekleedde van 2008 tot 2014 de functie van VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en zette zich als eerste niet-witte vrouwelijke advocaat in Zuid-Afrika in voor de apartheidsstrijd en voor gelijke rechten van vrouwen. Ook was ze van 2003 tot 2008 rechter bij het Internationaal Strafhof.

De prijs ging vorig jaar naar de Venezolaanse oppositieleider Mariá Corina Machado wegens haar onverschrokken strijd tegen de autocratische president Nicolás Maduro. De keuze voor Machado werd gezien als aanmoediging voor mensen die weerstand bieden tegen intimidatie en autocratisch leiderschap wereldwijd.

Maar de benoeming van Machado pakte averechts uit, toen ze de medaille zelf even later aan de Amerikaanse president Donald Trump schonk tijdens een bezoek aan het Witte Huis, nadat de Amerikaanse leider Maduro uit Venezuela had laten ontvoeren. Dat deed zij als „symbool van dankbaarheid namens het Venezolaanse volk”, met als hoop haar kans te vergroten om de nieuwe president van Venezuela te worden, al bleek dat tevergeefs. Zelf claimde Trump meermaals recht te hebben op de prestigieuze prijs.

Navanethem Pillay zal naast de gouden achttien-karaats medaille ook ruim 1 miljoen euro in ontvangst nemen. Dat is 88.000 euro meer dan vorig jaar. De Nobelstichting verhoogde het prijzengeld dit jaar om de „langetermijnbetekenis van de Nobelprijs” te garanderen. Ook zou het verhoogde prijzengeld ervoor moeten zorgen dat het financiële deel van de prijs op de lange termijn geen waarde verliest.

Current Judges © ICC

Kabinet verwacht Strafhof-sancties vanuit Washington en bereidt reactie voor

09SEP2026

ICC-sancties Het kabinet heeft sterke signalen dat de sancties, die het Internationaal Strafhof (ICC) lam zouden kunnen leggen, vrijdag komen. Brussel kijkt naar Den Haag voor een reactie, maar daar leven verschillende zienswijzen.

Het Nederlandse kabinet verwacht dat het Witte Huis waarschijnlijk in de loop van vrijdag verregaande sancties tegen het Internationaal Strafhof zal aankondigen. Dat melden bronnen in Brussel en Den Haag aan NRC.

Deze sancties, die over enkele maanden van kracht moeten worden, zouden als doel hebben het hof op grote schaal lam te leggen. De signalen dat die sancties vrijdag komen, zijn sterk. Meerdere partnerlanden van de VS in Europa zijn op de hoogte gesteld van de aanstaande aankondiging, melden bronnen. Daarmee staat de Amerikaanse regering op het punt haar campagne tegen het Internationaal Strafhof te escaleren.

Waar de VS eerder sancties oplegden aan individuele rechters, worden die uitgebreid naar het gehele hof. Het zou betekenen dat Amerikaanse bedrijven en burgers dan geen geld, goederen of diensten meer mogen leveren aan het ICC, tenzij ze daar toestemming voor hebben. Dat zou het functioneren van het hof zeer ernstig kunnen schaden. Een volledige blokkade van het Strafhof zou een ongekende stap zijn in de strijd van de regering-Trump tegen het hof.

Het kabinet bereidt op dit moment een reactie voor op de te verwachten aankondiging van sancties.

Naar het Nederlandse standpunt wordt ook vanuit Brussel met veel aandacht uitgekeken, vanwege de status van Nederland als gastland van het Strafhof. De verwachting is dat de Europese Commissie geen grote stappen zal voorstellen als Nederland daar niet eerst om vraagt. Zo is er de afgelopen tijd onder meer gespeculeerd over de activering van het Europese ‘blokkeerstatuut’, een wet die Europese bedrijven en organisaties voorschrijft de Amerikaanse sancties niet te erkennen. De Amerikaanse sancties worden zo als het ware ‘geblokkeerd’ door de EU.

Binnen de coalitie en tussen de verschillende ministeries bestond echter nog grote verdeeldheid over de vraag of Nederland fel zou moeten reageren op zo’n aankondiging van het Witte Huis, melden ingewijden aan NRC. Er is enerzijds aangedrongen op een stevige, principiële tegenreactie, maar er leven ook zorgen over de economische risico’s die daaraan kleven, vanwege de grote kans op vergeldingsmaatregelen vanuit Washington.

Onderhandelingstijd

Dat de sanctiemaatregelen niet direct ingaan, maar waarschijnlijk een inwerkingtreding van enkele maanden hebben, bemoeilijkt het maken van een keuze. Iedereen in Den Haag is bekend met de handelstarieven die president Donald Trump aankondigde, om ze vervolgens voor de invoering alweer in te trekken. Zo’n termijn biedt nog ruimte voor onderhandelingen.

Binnen de top van de Europese Commissie is sprake van terughoudendheid. Met name Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is er veel aan gelegen om de banden met de regering-Trump overeind te houden. Ook bij het departement financiële diensten van de Europese Commissie heerst vrees voor economische represailles. Daar werd tot voor kort herhaaldelijk gezegd de „diplomatieke weg” te verkiezen, en vooral „geen ruchtbaarheid” aan de kwestie te willen geven.

Trump is consistent in zijn campagne tegen het Internationaal Strafhof, waar de VS overigens geen lid van zijn. Washington nam al maatregelen die het werk van het hof bemoeilijkten, bijvoorbeeld door individuele rechters de toegang tot hun (Amerikaanse) creditcard te ontzeggen. Ook zijn zij afgesneden van bankrekeningen en Amerikaanse software, bijvoorbeeld mailaccounts.

De Europese Commissie staat het ICC en de getroffen rechters en openbaar aanklagers „praktisch” bij om het „belangrijke werk” van het ICC doorgang te laten vinden. Maar hoe zij dit precies doen, daar laten ze zich niet over uit, in het belang van strategische soevereiniteit.

Ook vanuit een aantal EU-regeringen wordt druk gezet op de Commissie om de aankondiging van sancties niet onbeantwoord te laten. „We gaan nu een andere dimensie in”, zegt een in Brussel gestationeerde diplomaat die namens een van deze regeringen spreekt. „Dat de VS niet bij het Internationaal Strafhof is aangesloten zijn één ding, maar dat de VS het hof proberen te vernietigen is van een geheel andere orde.”

Uitgerekend op vrijdag werd bekend dat de Nobelprijs voor de Vrede dit jaar gaat naar oud-ICC-rechter Navanethem Pillay, voor haar inzet voor vrede en internationaal recht.