Schildpad Jonathan bestaat al langer dan de evolutietheorie van Darwin: hoe kan dat?
Reuzenschildpad Jonathan is volgens voorzichtige schattingen zeker 194 jaar. Voor het eerst hebben wetenschappers geprobeerd te achterhalen hoe hij zo oud heeft kunnen worden. Dat bleek nog niet zo eenvoudig.
Met zijn 194 jaar is Jonathan officieel het oudste landdier in de geschiedenis. Bovendien leeft hij al honderd jaar langer dan zogeheten Aldabra’s gemiddeld doen. Zijn leeftijd is een voorzichtige schatting aan de hand van archieffoto’s. Hij zou nog veel ouder kunnen zijn.
Een team van Amerikaanse onderzoekers vroeg zich af hoe hij zo oud is geworden en welke rol erfelijke aanleg daarbij speelt. Ze publiceerden hun resultaten woensdag in vakblad Science Advances.
Speeksel en wangslijm
Toen Jonathan rond 1832 uit zijn ei kwam, leefde koning Willem I van het Koninkrijk der Nederlanden nog. Charles Darwin had zijn evolutietheorie nog niet eens bedacht. Hij is een nationale beroemdheid in Sint Helena, een Brits eiland in de Atlantische Oceaan. De oude reus loopt rond op het gazon van de gouverneur, waar verzorgers hem voeden met verse groente en fruit.
Vanwege zorgen om zijn gezondheid was onderzoek naar zijn DNA niet gemakkelijk. De meest nauwkeurige manier om het erfelijke materiaal te verkrijgen is bloedprikken, maar dat brengt altijd een klein risico op infecties met zich mee.
Om de schildpad niet in gevaar te brengen, haalden de wetenschappers voorzichtig wat speeksel en wangslijm uit zijn mond. Ze vergeleken zijn DNA met enkele jongere soortgenoten, andere langlevende diersoorten en extreem oude mensen. Hieruit trokken ze voorzichtige conclusies.
Laag pitje
Ze vonden bijvoorbeeld dat de schildpad een erfelijke aanleg heeft om minder groeihormoon aan te maken. Hierdoor werken zijn cellen op een laag pitje, gericht op herstel. Dit maakt Jonathan wat slomer, maar hij gaat wel veel langer mee. Weinig eten kan dit proces aanwakkeren: bij verschillende diersoorten is al ontdekt dat het de levensduur verlengt.
Daarnaast vonden de onderzoekers aanwijzingen dat zijn cellen bijzonder goed zijn in het repareren van beschadigd DNA. Zonder herstel kan dit leiden tot ernstige afwijkingen of kanker.
Entertainment
‘Als je één oude schildpad met een handvol jongere soortgenoten vergelijkt, kun je onmogelijk zeggen of zijn hoge leeftijd te maken heeft met genetische verschillen’, reageert Bas Heijmans, hoogleraar biomedische datawetenschappen aan het LUMC. ‘Laat staan of die de oorzaak zijn.’
De onderzoekers zijn wel compleet transparant over de gebreken, zegt Heijmans. ‘Dit onderzoek is ook meer een vorm van entertainment. Dat willen wetenschappers ook weleens zien. We zijn tenslotte allemaal begaan met het lot van die oude schildpad.’