Rijksbegroting: Regeren met een minderheid is geen feest, merkt minister Eelco Heinen van Financiën

Tijdens een moment van reflectie zei Eelco Heinen donderdag in de Tweede Kamer: ‘Een minderheidskabinet staat of valt bij de wil in een parlement om samen te werken. Dat geeft ons een hele grote opgave.’ Een half uur later moest de minister van Financiën opnieuw erkennen dat die samenwerking niet echt van de grond komt, tenminste niet als het om zijn belastingplannen gaat.

Heinen moest zijn voorstel om spaarders en kleine beleggers meer belasting te laten betalen over hun banktegoeden intrekken, omdat de Tweede Kamer daar niet aan wil meewerken. Het is niet ons probleem dat de VVD’er daardoor met een extra begrotingsgat van meer dan een half miljard euro wordt opgescheept, redeneert het parlement.

Niet alleen heeft de oppositie er geen enkel (eigen)belang bij voor een impopulaire maatregel te stemmen, de niet-regeringsfracties zijn ook niet vergeten dat juist de VVD tijdens de formatie allerlei veto’s uitsprak die een meerderheidskabinet onmogelijk maakten.

Fiscaal terrein

De weerzin van de VVD tegen samenwerking met het linkse Pro wreekt zich vooral op fiscaal terrein. De stikstofplannen van het kabinet kunnen ongehinderd doorgaan, omdat Pro en het kabinet daar op één lijn zitten. Bij het fiscaal beleid ligt dat anders: op dat vlak lopen de ambities van Pro en de VVD mijlenver uiteen.

Het belastingplan van Heinen voorziet in een stijging van de inkomstenbelasting met 7,8 miljard euro. Dat is een lastenverzwaring die voornamelijk werkenden treft, inclusief de middeninkomens. Tegelijkertijd wil het kabinet multimiljonairs een extra belastingvoordeel geven, omdat dit goed zou zijn voor het investeringsklimaat.

Pro en andere linkse oppositiepartijen zien niets in dat fiscale plaatje. Maar Heinen kan evenmin rekenen op de rechterflank van de Kamer. Die is weliswaar dolenthousiast over de vermogenswinstbelasting, die grote beleggers een belastingvoordeel van 20 miljard euro oplevert, maar geeft niet thuis als de rekening moet worden betaald.

Wel het ‘zoet’, niet het ‘zuur’

Politici zijn er altijd als de kippen bij om ergens geld aan uit te geven, maar schrikken terug voor de lastenverzwaringen en bezuinigingen die daar tegenover moeten staan om het begrotingsevenwicht te bewaren. Een coalitie met een Kamermeerderheid kan daar intern afspraken over maken, maar een minderheidsregering kampt met het probleem dat de oppositie wel voor het ‘zoet’ wil stemmen, maar niet voor het bijbehorende ‘zuur’.

Veel bezuinigingen uit het coalitieakkoord dat D66, VVD en CDA begin dit jaar sloten zijn onder druk van de oppositie al gesneuveld. De verhoging van de AOW-leeftijd gaat niet door en de miljardenbezuinigingen op de WW en de WIA gingen deze week ook van tafel. Die laatste concessie van het kabinet kost 2,4 miljard euro per jaar. Typerend is dat de financiële dekking voor die knieval aan Pro nog onduidelijk is.

Het kabinet hoopt dat de vakbonden en de werkgevers de komende maanden een hervormingsplan voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering WIA bedenken dat een paar miljard euro bespaart. Mocht dat niet lukken, dan wil Heinen komend voorjaar de kaasschaaf over de departementale begrotingen halen. D66-minister van Onderwijs Rianne Letschert wordt dan het grootste slachtoffer. Zij zou in dat geval 1,2 miljard euro moeten bezuinigen.

Letschert leek deze week niet op de hoogte van die coalitieafspraak. ‘Dit gaan we niet doen’, verklaarde ze stellig voor een tv-camera, terwijl haar partijleider en premier Rob Jetten dit toch met Heinen moet hebben afgestemd. Of de oppositie akkoord gaat met zo’n forse verlaging van het onderwijsbudget valt ook te bezien. SGP’er André Flach noemde dit donderdag ‘een granaat in de begroting waar de pin nog in zit’.

Vermogenswinstbelasting

Ook de financiële dekking van de vermogenswinstbelasting is niet bepaald sluitend, bleek donderdag. Van de kosten is 7,7 miljard euro niet van dekking voorzien. Een deel van de financiering die Heinen wel voorstelt, berust op een cosmetische ingreep. Door het belastingtarief in box 2, de belastingbox voor vermogende ondernemers, tijdelijk te verlagen haalt het kabinet de komende jaren extra belasting op. Na deze kabinetsperiode creëert Heinen daarmee juist een begrotingstekort van 1,7 miljard euro.

Wie dan leeft, wie dan zorgt, lijkt hier het parool. De boekhoudkundige truc is uit nood geboren, want een rechtse Kamermeerderheid wil wél stemmen voor een ‘dekkingsmaatregel’ die feitelijk een lastenverlichting voor ondernemers betekent. Zoet dus, in plaats van dat vervelende zuur.

De VVD diende met steun van het CDA en JA21 na afloop van het debat zelfs een motie in om het box 2-tarief voor directeuren/grootaandeelhouders nog meer te verlagen dan Heinen voorstelt. Dan wordt er in deze kabinetsperiode nóg meer belastingopbrengst naar voren gehaald ten koste van de jaren daarna. Pro sprak er schande van. De ChristenUnie verweet de VVD ‘sinterklaasgedrag’.

Ondanks deze kunstgrepen heeft Heinen nog steeds geen meerderheid voor het belastingplan. ‘We zien een kabinet dat zich in allerlei bochten wringt om een paar honderd miljoen euro te verschuiven van links naar rechts en ogenschijnlijk tevergeefs naar meerderheden zoekt’, merkte BBB-fractievoorzitter Henk Vermeer op.

‘Iedere oplossing creëert een nieuw probleem’, zei Michiel Hoogeveen (JA21). ‘We gaan op een rommelige manier een ongewisse verlenging in’, aldus ChristenUnie-woordvoerder Pieter Grinwis. Pro-Kamerlid Luc Stultiens voorzag een ‘onrustig najaar met wekelijkse miniformaties’.