Dakloze Thea koestert haar halve liter, ook in de hitte: ‘Wat moet ik nou met water?’
Vanwege de extreme hitte trekken Amsterdamse straathoekwerkers de stad in met koud water, zonnebrandcrème en adviezen. Dak- en thuislozen lopen extra risico bij extreme temperaturen. Hulp willen ze niet altijd. ‘Op straat draait alles om wederzijds vertrouwen.’
Kwetsbaar
Dak- en thuisloze mensen zijn extra kwetsbaar bij extreme temperaturen. Dat de vrieskou in de winter drukte bij de nachtopvang betekent, is algemeen bekend. Minder bekend zijn de risico’s die intense hitte oplevert. Niet de nachten, maar vooral de middagen kunnen gevaarlijk zijn.
Daarom sjouwen El Bacha en Ayhan omstebeurt een tas vol plastic flesjes water en ijsblokjes mee. ‘Gewoon lauw kan ook, maar ik ben een luxe man. Ik geef graag een extraatje’, zegt El Bacha. Soms onderbreekt hij zichzelf om iemand in het Engels aan te spreken. ‘Sir, everything okay today? Some water, maybe?’
Wanneer het minimaal vier dagen warmer wordt dan 27 graden, treedt in Amsterdam sinds vorig jaar de Zomer-Hitte-Regeling (ZHR) in werking. Het is een aanvulling op het al langer bestaande Hitteplan en is bedoeld om dak- en thuislozen extra te beschermen.
Luchtige kleding
In die regeling staan verschillende maatregelen. De negentien inloophuizen in Amsterdam zijn verlengd open. Daklozen kunnen er de koelte opzoeken, een douche nemen en luchtige kleding krijgen. De hitterondes zijn eveneens onderdeel van de aanpak: perMens loopt ze in opdracht van de GGD.
Er wordt actief gezocht naar daklozen die het zwaar hebben. Dat doen ze het hele jaar door, maar tijdens de hitte worden meer medewerkers ingezet. El Bacha en Ayhan weten precies waar ze moeten zijn. ‘Bij de Beurs van Berlage zie je er altijd veel. En bij het Mr. Visserplein, dus daar gaan we later nog even heen’, zegt Ayhan.
Alcoholgebruikers hebben deze week prioriteit. Mensen onder invloed kunnen sneller in de problemen komen door de hitte, legt El Bacha uit. ‘We zijn dus scherp: zijn mensen nog helder? Vertonen ze geen beroerteverschijnselen? De alcohol droogt ze al enorm uit.’
Gevaren van hitte
Veel daklozen zijn zich bewust van de gevaren van de hitte. Duidelijk is dat de schaduw wordt gezocht, want veel vaste hangplekken zijn verlaten. Een groep die toch op bankjes in het zonnige Mr. Visserplein ligt, heeft zich ingesmeerd. El Bacha geeft ze drie extra flesjes zonnebrandcrème.
Per dakloze verschilt de benadering. Sommigen adviseren ze de fles wijn te laten staan. Bij degenen die al een open blik bier in de hand hebben, probeert El Bacha ze vooral te doordringen van de gevaren: ‘Als je alcohol drinkt, moet je ook meer water drinken’, zegt hij in het Engels. ‘Ik meen het. Morgen wordt het nog heter.’
Ondertussen blijft veel van het werk dat deze straathoekwerkers doen voor deze groep vandaag hetzelfde als anders. Signaleren, informeren, bijstaan en ingrijpen waar nodig. Iedereen krijgt dezelfde vraag: of ze weten waar ze terecht kunnen voor hulp?
Voor sommige daklozen lijkt de hitte niet zo’n groot thema: ze hebben andere zaken aan hun hoofd. Met een Poolse man (klein van stuk, zichtbaar onder invloed) blijven Ayhan en El Bacha een half uur in gesprek. Hij wil graag terug naar Polen. Uiteindelijk haalt een veldwerkcollega hem op met de scooter om hem naar de opvang te brengen. ‘Wij gaan je vandaag een slaapplek geven. Morgen krijg je een ticket voor de bus terug naar Polen’, probeert Ayhan hem via een vertaalapp duidelijk te maken.
Weerstand tegen hulp
Niet iedereen neemt de hulp van El Bacha en Ayhan zonder meer aan. Thea, een grijze zeventiger, zit op haar rollator met een halve liter bier in haar hand. Ze kijkt een beetje scheef als ze een flesje water aangeboden krijgt. ‘Wat moet ik nou met water?’, vraagt ze met enige ironie. ‘Typisch Thea,’ zegt Ayhan, ‘dat is een bekendheid hier in de buurt.’
Ayhan kent veel van de mensen en weet bij wie welke aanpak zin heeft. ‘Er zijn veel mensen die zorgmijdend zijn, een beetje wantrouwend.’ El Bacha beaamt dat. ‘Op straat draait het allemaal om wederzijds vertrouwen. Dat is de eerste stap.’