Wittenboordencriminaliteit: 150 miljard euro stelen van belastingbetalers is niet zo ingewikkeld: ‘Het is verstoppertje spelen met aandelen’150 miljard euro stelen van belastingbetalers is niet zo ingewikkeld: ‘Het is verstoppertje spelen met aandelen’
De achtdelige serie Other People’s Money is te kijken via NPO Start.
Een tv-serie over zogenoemde dividendstrippers die stelen van Europese belastingbetalers is herkenbaar en verhelderend, zien twee betrokken officieren van justitie. ‘De fraudeurs hebben er baat bij om te doen alsof het heel complex is, maar eigenlijk is het heel simpel.’
‘Dit verhaal is fictief, maar gebaseerd op ware gebeurtenissen’, staat er op een scherm in een bioscoop in Amsterdam. En dan de toevoeging: ‘Helaas.’
Twee officieren van justitie, die de ware gebeurtenissen van dichtbij kennen, kijken er met instemming naar. Knap gedaan, zeggen ze. Heel herkenbaar. Zo ging het inderdaad. En misschien gaat het wel nog steeds zo – hoe hard ze het ook proberen te bestrijden. Helaas.
Die Affäre Cum-Ex heet het verhaal, internationaal uitgebracht onder de titel Other People’s Money. Het gaat over de grootste diefstal in de Europese geschiedenis, waarvan iedere kijker slachtoffer is geworden.
Het is een ongelooflijk schandaal dat zijn volle beslag nog steeds niet heeft gekregen.
Gevecht tegen dividendstrippers
Zo loopt er in Nederland, waar ABN Amro en Morgan Stanley het afgelopen jaar miljoenenboetes hebben gekregen, nog steeds een strafrechtelijk onderzoek tegen de Aerdenhoutse miljonair Frank V., een voormalig bankier bij Fortis die een van de meesterbreinen van deze fraude wordt genoemd. Drie jaar geleden werd hij gearresteerd, maar na betaling van 15 miljoen euro kwam hij op borgtocht vrij. Zijn advocaat laat weten dat ‘V. gemotiveerd betwist dat van enig strafbaar feit sprake is’.
Vorige maand moest V. een nederlaag slikken: het gerechtshof in Den Bosch oordeelde in een belastingprocedure dat drie door hem gerunde Canadese ‘pensioenfondsen’ (met slechts één begunstigde die zelf geen geld inlegt) geen echte pensioenfondsen zijn. Dus mochten ze geen dividendbelasting terugvragen, en moeten ze nu 3,7 miljoen euro aan de fiscus terugbetalen.
Het taaie gevecht tegen dividendstrippers wordt in Nederland aangevoerd door Martin Lambregts (37) en Rieke Hart (61), twee fiscaal juristen die naar de andere kant overstapten en zich nu als officieren van justitie richten op witteboordencriminaliteit.
Met de Volkskrant keken zij (nog een keer) naar fragmenten uit de achtdelige tv-serie, die een realistisch inkijkje blijkt te bieden in de moraal van deze mannen in keurige pakken en van de banken die van hun diensten profiteren. Hoewel de serie zich in Duitsland en Denemarken afspeelt, hebben zij in Nederland hetzelfde gezien. Hoe kijken de officieren naar dit schandaal? En hoe werkt het eigenlijk?
Scène I
Een magische truc
In de eerste scène legt Bernd Hausner, gebaseerd op de werkelijk bestaande Hanno Berger, een voormalig belastinginspecteur die belastingontwijkgoeroe is geworden, aan zijn medewerkers een nieuwe fiscale truc uit. Wie aandelen in een bedrijf bezit en dividend (een deel van de winst) ontvangt, draagt dividendbelasting af aan de fiscus. Die mag de aandeelhouder terugvragen om te voorkomen dat hij dubbel wordt belast (hij betaalt immers ook al inkomstenbelasting).
Hausners truc is om rond de uitkering van het dividend zo met het aandeel te schuiven dat onduidelijk is wie op welk moment eigenaar is. Zo kan volgens Hausner ‘op een magische wijze’ twee keer dividendbelasting worden teruggevraagd, terwijl die maar één keer is betaald.
Lambregts: ‘Vaak wordt in de financiële wereld gedaan of dividendstrippen iets heel complex is. Daar hebben ze baat bij. Als iets onbegrijpelijk is, krijgt het minder aandacht. En als er toch vragen over komen, dan lijkt de discussie alleen te kunnen worden gevoerd tussen fiscaal experts. Er wordt gesuggereerd dat het zo ingewikkeld is dat hooguit een belastingrechter erover kan oordelen, achter gesloten deuren, buiten beeld. Veel te complex voor het strafrecht. Dus dan kun je er ook niet de gevangenis voor ingaan.
‘Maar eigenlijk is het heel simpel. Het is verstoppertje spelen met aandelen. Aandelen worden op zo’n manier over de grens rondgepompt dat het voor de Belastingdienst heel moeilijk is om vast te stellen wie de eigenaar was van een aandeel op een bepaald tijdstip. Er wordt heel technisch over gedaan, soms ook door onze specialisten, maar in de kern is het gewoon diefstal.’
Hart: ‘De cum-cumvariant waar wij vooral mee te maken hebben, hebben we weleens vergeleken met een geëmigreerd Nederlands gezin dat toch kinderbijslag wil ontvangen. Eén keer per jaar wordt de kinderbijslag vastgesteld en dan moet het kind in Nederland zijn. Dus dan laten de ouders het kind heel even bij gastouders in Nederland wonen. Die doen alsof het hun kind is en innen de kinderbijslag. Daarna gaat het kind weer terug en de kinderbijslag wordt verdeeld.’
[…]
Scène VI
Boeven jagen
Birkwald beseft dat de fraude zo grensoverschrijdend is dat ze het Europees moet aanpakken. Daartoe gaat ze naar Eurojust in Den Haag, waar ze Europese aanklagers weet te overtuigen van een gecoördineerd onderzoek. Alleen Zwitserland sputtert tegen. ‘U spreekt van een internationaal misdaadsyndicaat’, zegt de Zwitserse officier van justitie. ‘Kunt u uw taal wat afzwakken?’ Dan leest Birkwald ruim drie minuten lang de 94 namen op van de betrokken banken. Terwijl in de rest van de serie fictieve namen worden gebruikt, dreunt zij de hier de echte namen op. Ook ABN Amro, Fortis en ING passeren de revue.
Lambregts: ‘Dat vond ik de indrukwekkendste scène van die hele serie. Want wat deze sector het meest vreest, is aandacht. Belangstelling. Van de Belastingdienst, het Openbaar Ministerie, de pers. Dat willen ze koste wat kost vermijden. Zolang ze in de luwte kunnen blijven, gaan ze gewoon door. Ik vind het ook heel krachtig omdat dit partijen zijn die er niet voor terugdeinzen om mensen privé aansprakelijk te stellen.’
Hart: ‘De makers van de serie zijn daar kennelijk niet bang voor geweest. Die sommen gewoon al die namen op, drie minuten lang. En dat zijn geen fictieve namen.’
4.170 belastingteruggaveverzoeken
De Deense fiscus kreeg tussen 2012 en 2015 maar liefst 4.170 belastingteruggaveverzoeken van Sanjay Shah (55), een Brit die zo 1,5 miljard euro binnenharkte. Eind 2024 werd Shah in Denemarken veroordeeld tot 12 jaar cel. Maar een Britse rechter vond dat hij niets hoeft terug te storten. Shahs restitutieverzoeken waren namelijk ongeldig. De Denen hadden ze gewoon kunnen weigeren.