Podcasts De VVD-crisis in de coalitie van Jetten + Is de ruzie in het kabinet nu echt voorbij?
De VVD-crisis in de coalitie van Jetten
De partij van de erfgenamen van Mark Rutte, de langst dienende premier na de oorlog; de eerste liberale premier sinds een eeuw, dreigde het kabinet-Jetten ten val te brengen. Op de valreep schrok de VVD terug.
In drie jaar drie keer een demissionair kabinet dankzij VVD-geknoei, dat kon toch ook niet, beseften de rechtsliberalen afgelopen weekend. Maandagavond kwam de vredespijp op tafel.
Jaap Jansen en PG Kroeger over de VVD-crisis in de coalitie van Jetten.
Gehavend concludeert het kabinet: dit soort chaos willen we nóóit meer

Kabinetscrisis Na vier dagen overleg denken de coalitiepartijen met elkaar verder te kunnen. Vicepresident van de Raad van State Sybrand Buma helpt in een ’tussenformatie’ het kabinet te bedenken hoe het in de toekomst tot financiële afspraken moet komen.
Als VVD-leider en vicepremier Dilan Yesilgöz het al lastig vond dat ze geen trofee kon laten zien na een zwaar weekend onderhandelen met D66 en CDA, liet ze het amper merken. Opgeruimd stond ze naast premier Rob Jetten (D66), die kleine oogjes had, bij het ministerie van Algemene Zaken. Jetten heeft onder vrienden de bijnaam ‘panda’, hij krijgt wallen als hij moe is. Die leek hij te hebben weggepoetst met behulp van visagie. Vicepremier en asielminister Bart van den Brink (CDA) had de hele persconferentie een norse blik, inclusief opgetrokken wenkbrauw.
Het trio had elkaar dit weekend eens even flink de waarheid verteld nadat de coalitieverhoudingen vorige week een bijna fatale klap hadden gekregen. Pas op zondag dachten coalitie-ingewijden: we gaan níét vallen.
Voor premier Jetten is het pijnlijk: met de komst van Buma wordt hij feitelijk te licht bevonden om het minderheidsexperiment te structureren
D66 en CDA hadden zonder de VVD een meerderheid behaald, middels een deal met Pro en Volt. De VVD voelde zich daardoor al bedonderd en dat gevoel kwam in de overdrive toen de VVD tegen het héle Belastingplan stemde, dat toch een meerderheid haalde met behulp van Denk en Partij voor de Dieren. Yesilgöz noemde het minderheidskabinet een dag later „mislukt”, eiste een vierde partij in de coalitie en een inhoudelijke correctie naar rechts.
Na het weekend is de toon een stuk milder. Er komt geen vierde partij in het kabinet, en de VVD neemt genoegen met onuitgewerkte beloftes over de positie van middelkleine bedrijven. Oud-CDA-leider en vicepresident van de Raad van State Sybrand Buma helpt in een tussenformatie – een nieuw Haags begrip – het kabinet bedenken hoe het in de toekomst tot financiële afspraken moet komen.
‘Geen keuzes’
Voor premier Jetten is het pijnlijk: met de komst van Buma wordt hij feitelijk te licht bevonden om het minderheidsexperiment te structureren.
Buma was eerder óók informateur. Tijdens de formatie lukte het niet om een meerderheidskabinet te vormen, de blokkades van Pro (toen GroenLinks-PvdA) door de VVD en die tegen JA21 door D66 bleven overeind. „Ik kan de dieren naar de waterbak brengen”, had Buma gezegd, „maar ik kan ze niet dwingen om eruit te drinken.”
Hij had toen een heldere taak, die weliswaar niet lukte. Nu schrijft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer over de missie van Buma en henzelf: „Ons doel is om met de constructieve oppositiepartijen te komen tot een gedragen financieel raamwerk en procedurele spelregels, gericht op langjarige stabiliteit en het beter structureren van onderhandelingen over begrotingen en belastingen.”
Pro-leider Jesse Klaver zei dinsdag: „Ik weet nog steeds niet wat de heer Buma eigenlijk gaat doen, dat is volstrekt vaag.” Klaver heeft „sterk de indruk dat we toch weer terug bij af zijn, omdat er gewoon geen keuzes worden gemaakt”.
Ook JA21-leider Joost Eerdmans is sceptisch: „We moeten heel helder krijgen: is dit nou een manier om tijd te winnen of gaat er echt een keuze komen? Wat ons betreft over rechts.” Eerdmans is „wat argwanend” over „de grote woorden van de VVD”.
Blokkade van Pro
Dat het kabinet zoekt naar een methode om tot meerderheden te komen, gaat voorbij aan wat er eigenlijk is misgelopen in het proces rond het Belastingplan. De coalitie is het erover eens dat het ‘open huwelijk’, waarbij de coalitiepartijen los van elkaar mochten stemmen, is geflopt.
Maar waarom was het open huwelijk in de eerste plaats nodig? Volgens D66 en CDA omdat de VVD Pro bleef uitsluiten, en een route over rechts verdedigde die niet begaanbaar was omdat BBB het stikstofplan wilde aanpassen.
De vraag is dus óók of de VVD bereid is de blokkade van Pro op te heffen. Yesilgöz zei dinsdag dat ze niet kijkt „naar de kleur van de partij als ik afspraken kan maken”. Het is een weinig geloofwaardige opmerking, nadat de VVD er sinds augustus alles aan deed om een deal met Pro over het Belastingplan te voorkomen.
De VVD-leider stuurde dinsdag inhoudelijk aan op deals over rechts. Ze wil een kleinere overheid en meer ruimte voor ondernemers. „Daar moeten we meerderheden voor vinden, of dat over rechts of over links gaat, maakt mij niet uit.”
Laten wij dan de eersten zijn die de fouten hebben gemaakt zoals we die hebben gemaakt
Bart van den Brink CDA-vicepremier
Toch zien ingewijden bij het CDA ruimte: daar is het idee dat de VVD de blokkade van Pro heeft opgeheven. Bij D66 is daar minder hoop op. Tot nu toe is gebleken dat D66 en CDA structureel onderschatten hoe belangrijk de VVD het vindt om níét met Pro gezien te worden.
Wat voor afspraken de coalitiepartijen ook maken over toekomstige financiële onderhandelingen, feit blijft dat zij daar als minderheidskabinet helemaal niet zelf over gaan. Ook de oppositie is ervoor nodig, en de coalitie heeft daar de afgelopen maanden alle goodwill verspeeld.
CDA-vicepremier Van den Brink is tijdens de persconferentie vrijwel onzichtbaar, hij krijgt maar één vraag. Hij denkt dat Nederland door fragmentatie nog veel vaker minderheidskabinetten krijgt. „Dus laten wij dan de eersten zijn die de fouten hebben gemaakt zoals we die hebben gemaakt. Maar ook de eersten die weten dit weer op de benen te krijgen.” Dat eerste is zeker het geval, het tweede na de botsing van vorige week en de bijna-kabinetsval van dit weekend nog de vraag.