In Het Ouden Huis zorgen studenten én ouderen voor elkaar: ‘Ik heb geen tijd om me eenzaam te voelen’
Het is koffietijd in Het Ouden Huis in Bodegraven. In de rumoerige woonkamer overlegt studente Yara Tymts (21) over een borrel die ze voor de oudere bewoners organiseert. Oftewel haar buren, want zelf woont ze ook in het gebouw.
In ruil voor dertig uur vrijwilligerswerk per maand betaalt ze een lagere huur dan in een studentenhuis in Leiden, waar ze studeert.
Verspreid over het land zijn er tientallen locaties voor ‘intergenerationeel wonen’, plekken waar ouderen en studenten door elkaar wonen. Beide doelgroepen behoren tot een leeftijdscategorie waarin eenzaamheid relatief vaak voorkomt. Door ze bij elkaar te laten wonen en naar elkaar om te laten kijken, wordt die eenzaamheid tegengegaan, is het idee.
Steentje bijdragen
De dertig uur vrijwilligerswerk voelen niet echt als werk, vindt Tymts. Met twee andere studenten die daar wonen organiseert ze activiteiten voor de ouderen. Zo regelt ze dat er elke avond gekookt wordt, helpt ze ouderen met hun boodschappen en computer, en geeft spreekbeurten over wat ze leert tijdens haar studie Russisch.
“Laatst heb ik verteld over Sint-Petersburg en tsaar Peter de Grote, die in de 17de eeuw in Nederland heeft gewoond. Ik leer ze woorden als baboesjka, wat oma betekent, en die herhalen ze als ze me zien. En ik maak Oost-Europese hapjes.”
Yara Tymts woonde eerst in Stavoren, op bijna vier uur reizen van Leiden. “Al voordat ik mijn eindexamens had gedaan, ben ik begonnen met zoeken naar een kamer.”
Zo kwam ze bij de christelijke organisatie Connect Generations terecht, die studenten koppelt aan intergenerationele wooncomplexen. Dat zijn vaak zorgcomplexen, waar vooral ouderen wonen, en die een paar goedkope kamers hebben voor studenten. In ruil voor de lage huur moeten die hun steentje bijdragen.
Tijdens matchinggesprekken moest Tymts aantonen dat ze om kan gaan met ouderen en activiteiten voor hen kan organiseren. Ze deelt de christelijke waarden van Connect Generations, zoals dienstbaarheid en naastenliefde.
Positieve gezondheid
Karel van Berk (64) is initiatiefnemer van Het Ouden Huis. Hij legt uit dat hij een wooncomplex wilde creëren waar bewoners elkaar helpen. Een gemeenschap van ‘vragers en dragers’ noemt hij het: er woont een mix van ouderen met én zonder zorgvraag. En studenten.
“Het idee is ontsproten uit frustraties over hoe het zorgsysteem omging met mijn moeder,” zegt Van Berk. Toen het mantelzorgen niet meer ging, werd zij opgenomen in een verzorgingstehuis in een andere gemeente. Daar kende ze niemand en het was voor de familie moeilijker bereikbaar.
“Ouderenzorg in Nederland is eigenlijk incidentmanagement”, zegt Van Berk. “Pas als het echt niet meer gaat, als alle mantelzorgers uitgeput zijn, wordt iemand opgenomen. Juist op een moment dat iemand extra kwetsbaar is, is er geen ruimte meer om te kijken naar een comfortabele plek dichtbij.”
Met Het Ouden Huis wilden Van Berk en mede-initiatiefnemer Leonard Smit ouderen een plek bieden waar ze al eerder terecht kunnen.
Senioren krijgen naar behoefte ondersteuning op basis van de principes van ‘positieve gezondheid’, ontwikkeld door oud-huisarts Machteld Huber. Bij Het Ouden Huis draait het niet alleen om kwaaltjes, maar ook om de veerkracht van mensen. Van Berk: “En omgaan met vragen als: hoe ziet mijn dagelijks leven eruit, hoe verhoud ik me tot anderen, hoe is de relatie met mijn kinderen?”
Wonen met meerdere generaties
Zo’n vraag kan ook zijn: hoe voel ik mij minder eenzaam? Die levensvraag staat centraal in de Trouw-podcast Loket voor het Leven. Volgens filosoof Anja Machielse is eenzaamheid het gevoel dat je niet begrepen wordt, dat ontstaat doordat je niet in verbinding staat met jezelf of met anderen. Hoe ervaren de bewoners van Het Ouden Huis dat?
Voor woonstudent Tymts was de collectieve woonvorm een reden om in Het Ouden Huis te gaan wonen. “Het leek me niet zo leuk om alleen in een studio te zitten. Ik studeer heel veel en kom dan niet buiten, behalve voor de lessen.”
Met anderen wonen in een studentenhuis had Tymts wel wat geleken, maar dit past haar beter. “Ik ben niet zo van het feesten. Hier is genoeg rust om te studeren en ik kan tussendoor een kopje koffie gaan drinken. Ik deel mijn woonruimte met twee andere studenten en ik doe drie studies, dus mensen van mijn leeftijd zie ik genoeg.”
Op de vraag of ze zich niet onbegrepen voelt nu ze door ouderen is omringd, veert ze op. “Het is juist alleen maar leuk dat ze andere ervaringen hebben. Medestudenten zitten in dezelfde levensfase als ik, we doen dezelfde dingen. Hier hoor ik wat mensen vroeger hebben gedaan en beleefd. Ze laten hun oude foto’s zien en dat vinden ze zelf ook heel fijn.”
Te druk voor eenzaamheid
“Al dit werk heeft me geholpen mijn verdriet te verwerken toen ik mijn man verloor. En ook nu heb ik het te druk om me eenzaam te voelen.” Bewoonster Joke van Wijk (84) laat haar winkeltje in Het Ouden Huis zien. Aan de zijkant van de woonkamer staan planken gevuld met haar eigen creaties: kleurrijke vazen, kralenkettingen en breiwerken.
Van Wijk is een oudere bewoner zonder zorgvraag; ze noemt zichzelf ‘jong van geest’, en zo oogt ze ook. Ze woont zelfstandig en kookt voor zichzelf. Toch vindt ze het fijn om in een woongemeenschap te wonen en bij te dragen.
Toen haar man werd opgenomen, woonde ze voor het eerst alleen. Haar kinderen waren uit huis en wonen ver weg. “Ik mankeer weinig, maar de kinderen waren toch bang dat ik van de trap zou vallen en dat ze me pas bij hun volgende koffiebezoek zouden vinden. Ik wilde hen ontlasten van die angst.”
Jaarlijks een feest
In het winkeltje staat een rek met zelfgemaakte wenskaarten. Bewoners die het niet meer lukt om naar de winkels te gaan, kunnen hier een kaartje kopen om hun (klein)kinderen te feliciteren met een nieuwe woning of baby. Het geld dat Van Wijk verdient in het winkeltje, spaart ze op om elk jaar een feest te organiseren voor de ouderen.
Ze begeleidt ook creatieve middagen. Tot haar spijt kunnen niet alle bewoners daaraan meedoen. “Niet iedereen is zo sterk van geest. Dat vind ik niet heel prettig, maar ja, ik begrijp het wel. Mensen worden ouder. Het zou fijn zijn als er in een nieuw appartement iemand kwam wonen die nog wel goed is. Dan kan ik vaker samen koffie drinken.”
Toch voelt ze zich nooit eenzaam. “Daar heb ik helemaal geen tijd voor joh, ik ben de hele dag bezig. ’s Avonds lees ik nog een boek en dan val ik zo in slaap.”
Rond eenzaamheid hangt een stigma, zegt filosoof Machielse in Loket voor het Leven. Onterecht, vindt ze; eenzaamheid hoort bij het leven. Van Wijk kan zich hierin vinden. Ze merkt dat eenzaamheid iets is wat veel mensen meemaken, niet alleen van haar leeftijd. “In een rijtjeshuis kun je je ook eenzaam voelen.”
‘Je hebt mijn leven gered’
De behoefte aan gemeenschappelijke woonvormen is groot, merkt Van Berk. “We worden elke week wel een keer gebeld door wanhopige ouderen of hun kinderen met de vraag wanneer ze aan de beurt zijn.” Er staan 330 mensen – alleenstaand of samen – uit Bodegraven op de wachtlijst. Het wooncomplex heeft maar 24 appartementen.
Hij zou Het Ouden Huis graag uitbreiden, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. “We kunnen op weinig overheidsregelingen aanspraak maken en de subsidie voor intergenerationeel wonen is afgelopen.”
De aanvragen komen vooral van ouderen die zich eenzaam voelen, omdat hun partner is overleden en de kinderen het huis uit zijn, zegt Van Berk. “Er was een mevrouw die zich zo eenzaam voelde thuis. Toen ze hier kwam wonen, zei ze tegen mij: ‘Je hebt mijn leven gered’.”