Brede coalitie mét MOB wil uit stikstofcrisis komen door boerenvakmanschap te belonen
Een brede en ongebruikelijke coalitie wil met een nieuwe, regionale aanpak de stikstofcrisis te lijf. Opvallend is dat zowel milieuorganisatie MOB als invloedrijke mensen vanuit de wetenschap en boerenpraktijk betrokken zijn bij het plan.
Stel voor kleine, overzichtelijke gebieden onafhankelijk vast wat er qua landbouw wel en niet kan. Maak vervolgens met alle betrokken partijen goede afspraken over hoe je die ‘milieugebruiksruimte’ eerlijk verdeelt. Leg in een bindende overeenkomst vast hoe boeren hun pesticidengebruik en uitstoot van stikstof, methaan en CO2 kunnen terugdringen, maar bied daarbij ook ruimte voor maatwerk per bedrijf. En laat dat proces niet uitvoeren door de overheid, maar door een onafhankelijkestichting.
Dat is kort samengevat het plan waarmee een grote groep partijen de voortslepende crisis rond landbouw en natuur uit het slop wil trekken. Initiatiefnemer is Dick Veerman, hoofdredacteur van Foodlog, een invloedrijk weblog en discussieplatform over voedsel en landbouw. Hij bracht vanuit die rol een grote groep partijen bij elkaar. Van lokale politici tot grote bedrijven uit de levensmiddelenketen en wetenschappers van Nyenrode en de universiteiten van Leiden en Wageningen (WUR).
Opvallend is dat MOB in de persoon van econoom Max van der Sleen tot de kerngroep van initiatiefnemers behoort. De milieuorganisatie, bekend van de vele rechtszaken over stikstof, schaarde zich nog niet eerder achter zo’n brede coalitie.
Minder krachtvoer
Er is dan ook een thema dat MOB, wetenschappers en mensen uit de boerenpraktijk bindt: de overtuiging dat technische oplossingen niet zaligmakend zijn. “Heel plat: de beste manier om op papier stikstof te reduceren is nu een luchtwasser of koetoilet”, legt mede-initiatiefnemer Frank Verhoeven van adviesbureau Boerenverstand uit. “Terwijl er met boerenvakmanschap ook veel te winnen valt.”
Dat wil zeggen: minder krachtvoer en vaker de koe in de wei. Die maatregelen kunnen de uitstoot fors naar beneden brengen, maar ze zijn op individueel niveau lastig aan te tonen. Ze hangen immers samen met de precieze werkwijze van een boer, waardoor er lastig een algemene berekening op te plakken is. Maar, zo denken de initiatiefnemers van het plan, op de schaal van een gebied is dat makkelijker. De verminderde uitstoot is dan voor alle boeren samen in kaart te brengen.
Het is een weg die MOB nu soms al bewandelt in de nasleep van rechtszaken. “De uitkomst is meestal dat de provincie met betrokken partijen in gesprek moet”, schetst Van der Sleen. “Vaak kom ik er dan uit met een boer: als hij anders gaat werken, past het wél in de omgeving.”
Daarbij gebruikt MOB nu een eigen berekening, want de officiële modellen rekenen maar weinig stikstofwinst toe aan zo’n extensievere manier van boeren. “Daar lopen andere rekenaars als Frank Verhoeven en Gerard Ros van WUR ook tegenaan. Vandaar dat we gezegd hebben: laten we de kennis gebruiken die we hebben. Wij willen ook graag een oplossing.”
Start in Midden-Delfland
De initiatiefnemers willen snel beginnen met hun methode. Te beginnen in Midden-Delfland: daar begeleidt Verhoeven al jaren tientallen boeren bij gezamenlijke afspraken. “We verzamelen daar al vijftien jaar data om te komen tot meer kringlooplandbouw en minder stikstofverliezen.” Die inspanningen vertalen zich met de huidige rekenmethodes per individuele boer nu niet in een oplossing voor de vergunningsproblematiek.
Als er érgens draagvlak is voor de voorgestelde gebiedsaanpak, is het daar wel. De initiatiefnemers willen begin volgend jaar al tot afspraken komen. In de maanden daarna willen ze verder in drie andere gebieden waar boeren en andere gebiedspartijen elkaar al weten te vinden: het noorden van Friesland, de IJsseldelta tussen Deventer en Arnhem en een gebied aan de westkant van de Veluwe.
Met die ervaringen gaat het proces dan voort in andere regio’s. Dan wordt ook de Stichting Doelsturing Landelijk Gebied opgericht, die de gebiedsprocessen verder in goede banen moet leiden.