Gasprijzen hoog, voorraden klein. Hoe goed is Nederland voorbereid op een koude, dure winter?
Energiecrisis Na de energiecrisis van 2022 hebben veel mensen hun huis verduurzaamd om minder kwetsbaar te zijn voor de grillige gasprijzen. Toch is er nog altijd een grote groep mensen in een fragiele situatie. Zij maken zich zorgen om het dure stookseizoen.
Buien, stormachtig weer en koude nachten: de herfst kondigde zich afgelopen week aan. Met de wintertijd is ook het stookseizoen begonnen. En dat terwijl de gasprijs op woensdag naar het hoogste niveau klom sinds 2022.
De Europese gasopslagen zijn relatief weinig gevuld, waardoor de prijs verder dreigt op te lopen. Die voorraden zijn bedoeld om de winter door te komen, zodat landen niet in de dure wintermaanden gas hoeven in te kopen. Maar omdat de gasprijs afgelopen zomer al hoog lag door de afgesloten Straat van Hormuz, was het minder rendabel voor energiebedrijven om de gasopslagen te vullen dan voorgaande jaren. Als komende winter de vraag naar gas groot is door kou, kan Nederland genoodzaakt zijn om extra duur gas op het laatste moment bij te kopen.
Wat betekent dit voor Nederlandse huishoudens de komende maanden? Kan de kachel maar weinig aan? Of hebben huishoudens minder gas nodig door betere isolatie of een waterbesparende douchekop? Kortom, hoe zijn Nederlandse huishoudens voorbereid op de dure stookmaanden?
Aan de ene kant zit „verduurzaming enorm in de lift”, zegt onderzoeker Peter Mulder van onderzoeksinstituut TNO. „Er zijn steeds meer aanwijzingen dat Nederlanders zich structureel aanpassen aan de hoge energieprijzen. Zij tellen hun knopen: het is nu de zoveelste keer dat het in de winter misgaat en de stabiliteit in de wereld neemt niet toe.”
Uit een donderdag verschenen onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) blijkt dat de overheid in de afgelopen vijf jaar via de ISDE-subsidie ruim een miljard euro uit, voor bijna een miljoen isolatiemaatregelen verstreek. Een lagere energierekening en het warm houden van het huis zijn vaak de redenen achter de aanvraag.
Veel vragen gaan over energie. Zoals: ik kan nu mijn voorschot betalen, maar over drie maanden niet meer
Martin Suithoff directeur Geldfit
Leenangst
Maar dat is niet het hele verhaal. Het zijn vooral de midden- en hogere inkomens met een koopwoning die verduurzamen. Niet iedereen kan zich aanpassen aan de hoge energieprijzen, zegt Mulder van TNO. „Deze groep heeft om allerlei redenen onvoldoende mogelijkheden om te verduurzamen. Mensen hebben leenangst, stress, gezondheidsproblemen of vertrouwen de overheid niet [en willen om die reden geen subsidie ontvangen].”
Een half miljoen Nederlanders, 6 procent van de bevolking, leeft in energiearmoede, blijkt uit cijfers van CBS en TNO de afgelopen jaren. Dat gaat om mensen met een laag inkomen die wonen in een slecht geïsoleerd huis en/of hoge energiekosten hebben, aldus TNO. Nog eens 11 procent (950.000 mensen) loopt het risico in energiearmoede te belanden.
TNO heeft nog geen cijfers over 2026, maar uit eerder onderzoek blijkt dat de afname van het aantal mensen in energiearmoede is gestagneerd. Nadat landelijke steunmaatregelen uit de vorige energiecrisis werden stopgezet in 2024, groeide deze groep van 3,6 naar 6 procent. „Mensen met een variabel energiecontract die afhankelijk zijn van gas, lopen het meeste risico”, zegt Mulder. Nederlanders met een hoog inkomen hebben vaker een vast contract.
Ook organisaties in de schulphulpverlening registreren toenemende zorgen over de energierekening bij mensen met een lager inkomen. Zo heeft Geldfit sinds 2021 een landelijke bellijn waar mensen kosteloos advies kunnen inwinnen. Directeur Martin Suithoff: „Dit jaar verbreken we alle records.” De organisatie merkt dat mensen hen beter weten te vinden, maar ook dat geldzorgen toenemen. „Veel vragen gaan over energie. Zoals: ik kan nu mijn voorschot [de geschatte, maandelijkse afdracht op je energierekening] betalen, maar over drie maanden niet meer.”
Verduurzaming kan weliswaar ook kleinschalig, zegt Tresoor van Kenniscentrum Duurzaam Leven, maar het zal lang niet altijd genoeg zijn. „Je kan radiatorfolie plakken, een spaardouchekop ophangen, tochtstrips kopen, je thermostaat op 19 graden zetten of niet langer douchen dan vijf minuten.” Dat zijn kleine dingen die een beetje zullen helpen. „Er is een groep mensen die niet meekomt en die enorm in de problemen zit.”
Waar de energiecrisis voor de een een impuls is om te verduurzamen, krijgt de ander nog meer moeite met het betalen van de energierekening. „En zo verdiept de kloof zich tussen de groep die kan verduurzamen en die zich niet kan aanpassen aan de hoge energieprijzen”, zegt Mulder.
„Iedereen moet kunnen wonen en het huis verwarmen, dat is geen luxe”, zegt Davidson. „Dat zijn primaire levensbehoeften.”