VN stemmen in met nieuwe wereldkaart die ware grootte van landen weergeeft
Eeuwenlang keek de wereld naar een kaart waarop Europa en andere noordelijke gebieden buitenproportioneel groot zijn. Afrikaanse landen willen daar verandering in brengen. Deze vrijdag stemden de VN in met een nieuwe wereldkaart.
Hangt er een wereldkaart in uw slaapkamer of staat er een wereldbol op uw bureau? Grote kans dat Groenland daarop groter lijkt dan Afrika. Vandaag nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan om dat te veranderen. De gangbare Mercator-kaart moet plaatsmaken voor een kaart die de ware grootte van landen weergeeft en laat zien dat Afrika veertien keer groter is dan Groenland.
De resolutie wordt aangevoerd door Togo, gesteund door de Afrikaanse Unie, waarin alle 55 Afrikaanse landen zijn vertegenwoordigd. Volgens de Togolese buitenlandminister, Robert Dussey, reikt het belang van een kaart verder dan geografie. “Het vormt percepties, beïnvloedt hoe de plaats van volkeren en continenten in de wereld wordt begrepen en kan – soms al vanaf de vroegste schooljaren – voorstellingen in stand houden die niet overeenkomen met de geografische werkelijkheid.”
Hoe verder een land van de evenaar ligt, hoe sterker het wordt uitvergroot
De kaart in kwestie is al ruim vier eeuwen oud. In 1569 introduceerde de Duitse cartograaf Gerardus Mercator die om zeelieden te helpen navigeren. Het grote voordeel was dat richtingen en hoeken behouden bleven, zodat een zeeman een koers met een constante kompasrichting als rechte lijn kon tekenen en volgen.
Maar daarvoor vervormt de kaart wel de oppervlakte van gebieden. Hoe verder een land van de evenaar ligt, hoe sterker het wordt uitvergroot. Gebieden dicht bij de polen, zoals Groenland, Canada en Noord-Europa, lijken daardoor veel groter dan ze zijn.
Landen en continenten rond de evenaar, zoals Afrika, Latijns-Amerika en India, worden veel minder uitgerekt. Mercator verkleint Afrika dus niet; het continent wordt relatief weinig vergroot. Togo wordt bijvoorbeeld slechts 2 procent vergroot, Nederland 170 procent.
Koloniale erfenis
De resolutie volgt uit de vorig jaar gelanceerde Correct The Map-campagne van belangenorganisaties Africa No Filter en Speak Up Africa. Zij noemen de gangbare wereldkaart een ‘koloniale erfenis’.
Bewijs dat Gerardus Mercator Afrika bewust kleiner wilde laten lijken, ontbreekt. Zijn kaart ontstond wel ten tijde van de Europese koloniale uitbreiding en kwam daarbij zeer goed van pas.
Dat de wereldkaart de werkelijkheid vertekent, is onvermijdelijk: een bolvormige aarde laat zich niet zonder vervorming op een plat vlak afbeelden. Maar volgens de campagnevoerders gaat het effect van Mercator verder dan geometrie. De projectie zou ‘Afrika’s identiteit hebben vervormd’. Doordat Afrika kleiner oogt, zou de kaart het beeld van het continent als marginale speler versterken.
Praktische uitdagingen
Er zijn vaker alternatieven bedacht, zoals de Galls-Petersprojectie, waarop landen rond de evenaar langgerekt en richting de polen breed en plat worden. Togo pleit voor de Equal Earth-kaart uit 2018, van een internationaal team van cartografen. Die zou de grootte van continenten nauwkeuriger weergeven zonder er al te vreemd uit te zien. De kaart wordt al gebruikt, bijvoorbeeld door Nasa voor klimaatkaarten.
Vrijdag kreeg het voorstel brede steun van de lidstaten, alleen de Verenigde Staten stemden tegen. Ze is niet juridisch bindend: Mercator wordt niet verboden en Equal Earth niet verplicht.
Er zijn praktische uitdagingen. Veel online kaartdiensten zijn gebouwd rond Mercator, dat zich goed leent voor het opdelen van digitale kaarten in tegels en voor in- en uitzoomen. De Equal Earth-kaart werkt veel minder goed op straatniveau, omdat het vormen en hoeken plaatselijk vervormt om de oppervlaktes correct te houden.
