Rijksbegroting 2028: Waarom de ‘vrijheidsbijdrage’ van het kabinet-Jetten nu al omstreden is
Eigenlijk niemand vindt het een goed idee om de hogere defensie-uitgaven vooral te laten betalen door werkenden met een laag of middeninkomen. Maar het kabinet moet het geld voor defensie ergens vandaan halen.
De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA beloofden vorig jaar in verkiezingstijd alledrie dat de belasting op arbeid omlaag moest, omdat ‘werken moet lonen’. Tot grote verbazing van de oppositie en economen besloten ze in het coalitieakkoord de inkomstenbelasting toch iets te verhogen.
De verhoging was voor een goed doel, zo verdedigde CDA-leider Henri Bontenbal de maatregel. In het CDA-verkiezingsprogramma stond immers dat er een ‘vrijheidsbijdrage’ moest komen als prijs voor vrijheid. “Ik wil eerlijk zijn”, hield hij de CDA-leden voor over het coalitieakkoord. “Dit akkoord is niet vrijblijvend. We maken moeilijke keuzes die iets van ons allemaal vragen. We vragen een vrijheidsbijdrage om defensie te financieren.”
Bevriezing van inflatiecorrectie
Inmiddels zoekt minister Eelco Heinen (VVD) van Financiën naarstig naar een alternatief. Want de coalitie lijkt zich te hebben verslikt in de vormgeving van die bijdrage. Het kabinet wilde het belastingtarief niet officieel verhogen, maar besloot tot bevriezing van de jaarlijkse inflatiecorrectie. Wie zijn salaris straks ziet stijgen, komt hierdoor sneller in een hogere belastingschijf terecht, en houdt dus netto minder inkomen over. Dit moet de Schatkist vanaf 2028 jaarlijks 3,4 miljard euro opleveren.
Ook bedrijven moeten meebetalen aan de vrijheidsbijdrage. Zij moeten vanaf 2028 zo’n 1,7 miljard extra betalen via een hogere Aof-premie. Dat is de werkgeverspremie voor arbeidsongeschiktheid. Deze premie is echter al jaren fors hoger dan er aan uitkeringen wordt uitgekeerd. Werkgeversorganisatie VNO-NCW keert zich nu ook tegen deze Aof-verhoging.
Nieuwe belasting invoeren lukt niet
Dat het kabinet-Jetten uitgerekend deze twee rekenknoppen wilde inzetten, is geen toeval. Fiscaal gezien was er geen andere mogelijkheid. Al ruim tien jaar lopen fiscale wensen vast op de verouderde ICT-systemen van de Belastingdienst. Een nieuwe belasting invoeren kost jaren, terwijl het geld voor defensie nú nodig is. Dit was kortom de ‘snelste’ manier om gegarandeerd miljarden binnen te halen.
Er klinkt echter harde kritiek. Niet alleen van sociale partners, maar ook van De Nederlandsche Bank (DNB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Het IMF waarschuwde dat een hogere belasting op arbeid de krapte op de arbeidsmarkt juist verergert, en de loonkosten opjaagt. Ook DNB dringt erop aan om arbeid te ontzien en lasten te verschuiven naar consumptie of vermogen.
Eerlijk delen is het niet
Vakbond FNV berekende dat de rekening ook nog eens ongelijk uitpakt. Door het niet-indexeren van de belastingschijven leveren verpleegkundigen, onderwijzers en agenten relatief meer koopkracht in dan hoge inkomens. En fiscalisten waarschuwen dat werkgevers de hogere Aof-premie afwentelen op werknemers, door minder loonsverhoging te geven. Zo blijft er weinig over van het idee dat iedereen eerlijk bijdraagt aan onze veiligheid.
Tijdens het debat over de regeringsverklaring riep de Kamer via een motie van Volt het kabinet op om voor Prinsjesdag met alternatieve financiering te komen. Dat wordt voor het minderheidskabinet nog een fiscaal én politiek dilemma. Minister Heinen zoekt de miljarden nu elders: dat kan bijvoorbeeld via bezuinigingen, een hogere btw op consumptie, het schrappen van inefficiënte fiscale regelingen of een hogere vermogensbelasting. Maar al die opties liggen in de politiek net zo gevoelig.