Het Grootste Museum van Nederland had vorig jaar een miljoen bezoekers. Maar bijna niemand kent het
Gebedshuizen als musea Het Grootste Museum van Nederland bestaat bijna tien jaar. Wat zoeken mensen in de 27 gebedshuizen, die zonder uitzondering van kunsthistorisch belang zijn? Rust, troost en verbinding met een groter geheel, blijkt bij een rondgang.
Het Grootste Museum van Nederland bestaat uit 27 gebouwen. Ze staan verspreid over het hele land, dateren uit diverse eeuwen en bijna allemaal zijn ze gratis toegankelijk. Vorig jaar kwamen er pakweg een miljoen bezoekers, waarmee het op de derde plek staat van best bezochte musea, na het Amsterdamse Rijksmuseum (ruim 2,3 miljoen bezoekers) en het Van Gogh Museum (1,8 miljoen), en voor het Stedelijk in Amsterdam (675.000) en Naturalis (ruim 540.000). Volgend jaar is er een klein jubileum, dan bestaat het museum tien jaar.
Maar is het bekend bij het grote publiek? Zoals die grote kunstmusea, waarvan de tentoonstellingen steevast worden gerecenseerd en ook de bezoekcijfers regelmatig de media halen? Nee, dat kun je niet zeggen.
Intussen is wie één van de 27 gebouwen van het Grootste Museum van Nederland binnenloopt, enthousiast. Uit het gastenboek van de Grieks-orthodoxe Kathedraal van de Heilige Nicolaas in Rotterdam: „Ik liep er met open mond in m’n eentje in stilte rond en voelde hoe deze plek gewijd is.” Een bezoeker van de Soefi Tempel Universel in Katwijk: „Tijdens een fietstocht stuitte ik op een prachtige tempel. Het was een onvergetelijke ervaring. Ik parkeerde mijn fiets bij de ingang en wandelde er in alle rust naartoe. Er hangt een unieke energie op deze bijzondere plek.” Een aanstaande bezoeker van de Ulu Moskee: „Mooiste moskee van Nederland en die staat in ons mooie Utrecht. Ik kom zeker een keer binnenkijken sinds het mag, super initiatief.”
Want dát is het Grootste Museum van Nederland: 2 tempels, 2 synagogen, 19 kerken – waaronder grote als de Domkerk in Utrecht en de Basiliek van de Heiligen Agatha en Barbara in Oudenbosch, maar ook dorpskerken in Krewerd, Midwolde en Pieterburen (Groningen) – en 4 moskeeën. Zoals de tussen 2009 en 2015 gebouwde Ulu Moskee in Utrecht, de grootste van Nederland, en de Fatih Moskee in Amsterdam. Onder de naam Sint-Ignatiuskerk was de Fatih Moskee tot 1971 nog in gebruik voor de rooms-katholieke eredienst.
Het ‘super initiatief’ voor de oprichting van dit museum kwam in 2016 van Museum Catharijneconvent in Utrecht, het rijksmuseum voor kunst en erfgoed van het christendom. In dat jaar publiceerde Museum Catharijneconvent het boek Kerkinterieurs in Nederland, waarin honderd beeldbepalende kerkinterieurs werden belicht. Het gevoel was: wat jammer dat niet meer mensen deze interieurs kennen. En het doel werd: meer bekendheid van religieuze gebouwen en een betere toegankelijkheid ervan.
Mensen die op bezoek komen, komen niet per se voor de religieuze functie – ze komen voor het culturele aspect
Anouk de Vos
En wat zoeken de mensen die een religieus gebouw binnengaan daar dan? Om die vraag te beantwoorden voerde onderzoeksbureau Ipsos I&O eind vorig jaar in opdracht van Vrijzinnigen Nederland, Museum Catharijneconvent, Christelijke Hogeschool Ede en centrum voor samenlevingsvraagstukken Socires een onderzoek uit onder 1.517 Nederlanders. De resultaten verschenen deze zomer onder de titel Heiligheid in de leefomgeving.
Je leest er om te beginnen in dat „de meeste Nederlanders nu ongelovig zijn” en dat „een vierde van de kerkgebouwen geen kerkelijke functie meer heeft”. Wat de vraag oproept wat dan nu de plekken zijn die mensen opzoeken „voor het vervullen van emotionele, spirituele en sociale behoeften”. En ook wat die behoeften zijn.
Dat is in de eerste plaats behoefte aan rust, zo blijkt. En rust zoeken mensen vooral in de natuur, waar ze ook inspiratie, vreugde, troost en verbinding met een groter geheel zeggen op te doen. Vreugde vinden ze in theater, bioscoop en de horeca, inspiratie ook in musea. Religieuze gebouwen zijn er voor troost en, net als in de natuur, voor rust en verbinding met een groter geheel.