Dutilhhuis

Arbeidsmigranten: Komt er een uitzendverbod in de vleessector?

< socialization of risk = winst voor privaat + verlies voor samenleving >

Het is een spannende tijd voor de Nederlandse vleesindustrie. Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) neemt voor het zomerreces een besluit: komt er een uitzendverbod voor de vleessector, of niet? Het hangt er vooral van af of de vleesindustrie de afgelopen jaren genoeg verbetering heeft laten zien op dat vlak.

Was vroeger alles beter? Het werk in de vleesverwerkende industrie in ieder geval wel. Althans, dat begreep ik de afgelopen dagen van mensen die ik sprak. Vroeger waren mensen medewerkers trots op hun baan in een vleesfabriek, vertelden die bronnen. Vlees uitbenen was een waar ambacht. Wie op een feest kon vertellen dat die bij een bedrijf als vleesverwerker Vion werkte, deed dat met een rechte rug.

Zou het kunnen dat de arbeidsomstandigheden achteruit gingen sinds vleesbedrijven op grote schaal goedkope arbeidskrachten uit het buitenland inzetten? Die vraag wierp een van de bronnen op. Arbeidsmigranten zijn immers minder goed georganiseerd (ze hebben verschillende talen en achtergronden, doen het werk vaak tijdelijk) en worden daarom misschien minder snel gehoord door de werkgever? 

„Het imago van de vleesverwerkende industrie is niet zo best”, schrijft sectoreconoom Samantha Reilly van ING in een rapport. Dat is nogal zacht uitgedrukt. Want inmiddels zijn de arbeidsomstandigheden in de sector rampzalig genoeg om een liberale minister van Sociale Zaken zo ver te krijgen om hardhandig in te grijpen. 

In veel sectoren die leunen op uitzendkrachten (denk ook aan de tuinbouw en logistiek) komen misstanden voor. Ook daar raken arbeidsmigranten snel dakloos. De werkgever is vaak ook de huisbaas en bij ontslag verliest de arbeidsmigrant dus ook de woonruimte. Maar, zo bleek uit onderzoek dat voormalig minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken, NSC) liet uitvoeren: in de vleessector zijn de misstanden „stelselmatig”. Denk aan uitzendbureaus die werknemers ten onrechte op staande voet ontslaan om goedkoper uit te zijn. Of uitzendkrachten die hun salaris (gedeeltelijk) niet uitbetaald krijgen of moeten doorwerken terwijl ze ziek zijn.

Verbeteringen

Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) gaf de vleessector eerder deze maand een ultimatum. De vleessector moest op 15 juni laten zien welke voortgang die het afgelopen jaar had geboekt. Is die onvoldoende, dan komt er een uitzendverbod in de vleesindustrie. Het ministerie van Sociale Zaken wil dat medewerkers in de vleessector direct in dienst komen bij het bedrijf waar ze werken. Vijlbrief is na Van Hijum de tweede minister die dreigt met een uitzendverbod. 

Het is de meest vergaande maatregel tot nu toe om misstanden rondom arbeidsmigranten terug te dringen. Werkgevers in de vleessector mogen, als het verbod er komt, geen medewerkers meer inhuren via uitzendbureaus. In de uitzendbranche is hier veel weerstand tegen. Onder meer uit angst dat het verbod later ook voor andere sectoren zal gelden. 

Branchevereniging VleesNL stuurde op 15 juni een ‘voortgangsrapportage’ naar de minister. Daarin staan zestien ‘verbeteringen’ die de sector sinds 2024 heeft doorgevoerd. Zo heeft de branche vorig jaar onder meer een „onafhankelijk meldpunt” opgericht waar uitzendkrachten terechtkunnen met klachten. En bedrijven in de sector zouden alleen nog maar zaken doen met gecertificeerde uitzendbureaus (met keurmerken als SNA die ooit door de sector zelf werden bedacht). Tot nu toe klonk op de verbeteringen van VleesNL vooral kritiek: de slager keurt zijn eigen vlees.