Dutilhhuis

Verantwoordingsdag: Nederland staat stil, constateert de Rekenkamer. ‘Dat kost miljarden euro’s per jaar’

Kortetermijndoelen zijn niet gehaald, langetermijndoelen raken uit zicht. De bevindingen die de Algemene Rekenkamer op Verantwoordingsdag presenteert, liegen er niet om. ‘De rekening wordt bij volgende generaties neergelegd.’

Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) zit, luistert en verroert zich niet. Naast hem staat Pieter Duisenberg, de president van de Algemene Rekenkamer. Hij spreekt de Tweede Kamer toe en zijn boodschap is niet mals. “Ik heb het gevoel dat Nederland stil is blijven staan”, zegt hij. “Terwijl de wereld om ons heen alleen maar meer vaart is blijven maken.”

Uitgaven zijn wél rechtmatig

Ieder jaar presenteert het kabinet plannen, en ieder jaar houdt de Rekenkamer die op Verantwoordingsdag tegen het licht. Er zitten veel positieve punten tussen. Een terugkerende conclusie is bijvoorbeeld dat bijna alle uitgaven en inkomsten in Nederland ‘rechtmatig’ zijn. Ook in het onderzochte jaar 2025, toen het (deels demissionaire) kabinet-Schoof nog de scepter zwaaide, gold dat voor meer dan 99 procent. Een subsidie, uitkering, aankoop van materieel of het innen van belastingen voldoet dan aan wetten en regels.

Maar de Rekenkamer doet ook onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid, en daar schortte het wél aan. In zijn bijdrage tegenover Tweede Kamerleden oordeelt de president hard. “In 2025 zien we een opvallend gebrek aan vooruitgang”, zegt Duisenberg.

Defensie omzeilt procedures

De opsomming die dan volgt, stemt niet vrolijk.

De Rekenkamer staat in het bijzonder stil bij het ministerie van Defensie. Tal van bestaande ‘onvolkomenheden’ die eerder werden aangekaart, zijn nog steeds niet verholpen. Soms zelfs verslechterd. Zo blijft de beveiliging van militaire objecten ondermaats. “Het gaat hier niet zomaar om een voorraadkamer met hagelslag”, probeert Duisenberg op een persconferentie kracht bij te zetten.

Bij grote defensie-uitgaven worden de juiste procedures bovendien regelmatig omzeild, zonder uitleg waarom. Het gaat in totaal om een bedrag van 4,4 miljard euro en wat hem in het bijzonder stoort, zegt Duisenberg, is de reactie van defensieminister Dilan Yesilgöz (VVD). Die heeft de onderzoekers laten weten dat ze het oneens is met de conclusies. “Dat zij deze bevindingen ontkent, is niet goed voor een lerende overheid.”

“De keuze voor stilstand kost ons land miljarden. We moeten de moed hebben om te kiezen voor later.” Er moeten daarom ‘ambitieuze en realistische doelen’ komen, zegt Duisenberg. Voor zowel Kamerleden als bewindspersonen moet de lange termijn ‘het anker’ worden.