Dutilhhuis

Nu ook de jury opstapt: wordt dit de meest politiek beladen Biënnale van Venetië ooit?

Biënnale Volgende week start de prestigieuze Biënnale van Venetië, en nu al wordt deze editie als een uitzonderlijk beladen editie gezien. Na verschillende protesten volgend op eerdere besluiten stapte de jury donderdag zelfs op.

Is het vanwege de deelname van Rusland, de deelname van Israël of toch ook een beetje vanwege Donald Trump, omdat zijn regering voor de meest prestigieuze kunstexpositie ter wereld een curator levert die kort geleden nog een winkel voor luxe dierenproducten runde?

Natuurlijk, de Biënnale van Venetië, die 9 mei voor het publiek opent, is vaker politiek beladen. In de editie van 2022 waren er ook al protesten tegen de deelname van Rusland na de inval in Oekraïne, in 2024 werd er geprotesteerd tegen Israël vanwege Gaza. Daarnaast waren er steeds weer deelnemers die het instituut als ouderwets, koloniaal of gewoon te eurocentrisch bekritiseren.

Dergelijke discussies zijn haast een logisch gevolg van de opzet: de Biënnale stamt uit 1895 en groeide in de vroege twintigste eeuw, in tijden van nationalisme, uit tot een internationale expositie met permanente landenpaviljoens, waar inmiddels ruim negentig naties zich via kunst aan de rest van de wereld presenteren. Maar waarom voelt deze editie nu nóg een beetje politieker dan ervoor?

Biënnale van Venetië Invloedrijkste internationale kunsttentoonstelling

De Biënnale van Venetië bestaat sinds 1895 en wordt gezien als de invloedrijkste internationale kunsttentoonstelling ter wereld. Iedere twee jaar presenteren landen in hun paviljoens in Venetië nieuwe kunst uit hun land, vandaar de bijnaam ‘Olympische Spelen van de kunst’. De Biënnale vindt dit jaar plaats van 9 mei t/m 22 november. Lees hier alle NRC-artikelen over de Biënnale van 2026.

Maar ondertussen begonnen de conflicten al over elkaar heen te buitelen. In Zuid-Afrika had een onafhankelijke cultuurcommissie kunstenaar Gabrielle Goliath als inzending voor de landententoonstelling uitgekozen, maar de minister voor Cultuur wilde dat ze haar video-installatie, waarin onder andere kritiek op Israël klonk, zou aanpassen. Omdat Goliath dat weigerde, blijft het paviljoen van Zuid-Afrika nu leeg, en is haar werk elders in de stad te zien.

In de VS groeide inmiddels het onbehagen in de kunstwereld, omdat de Trump-regering een inzending ondersteunde van de nauwelijks bekende autodidact Alma Allen. Die was ook nog eens uitgekozen door een Trump-sympathisant zonder museale ervaring – waarmee het „gewoonlijke script”, zoals The New York Times het omschrijft, van een professionele kunstwereld die een erkende topkunstenaar uitkiest, ruw opzij werd geschoven.

geen prijs voor landen waarvan de regeringen door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag van misdaden tegen de menselijkheid worden beschuldigd

Polarisatie

En toen moesten de meest besproken conflicten nog komen: Rusland kondigde in samenspraak met de organisatie achter de Biënnale aan dat het deze editie gewoon weer zou meedoen – nadat het land de vorige twee edities niet zozeer uitgesloten was van deelname, maar zelf niet had meegedaan. Daarop volgde een storm van protest, ook vanuit de EU, dat een subsidie van 2 miljoen voor de Biënnale zegt in te houden als de deelname doorgaat.

Nadat een brede groep van kunstenaars en curatoren zich ook nog eens tegen de deelname van Israël had gekeerd, sprak vorige week de jury van de Biënnale, die de Gouden en Zilveren Leeuw uitreikt, zich uit: het zal geen prijs geven aan landen waarvan de regeringen door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag „van misdaden tegen de menselijkheid worden beschuldigd”. Diezelfde jury maakte donderdag bekend in het geheel op te stappen, na protestreacties op het eerder genomen besluit.

Hoe verschillend ook, er is wél een overeenkomst tussen al deze conflicten. In het geval van Zuid-Afrika en de VS is dit heel direct: een machthebber met een rechtse voorkeur keert zich tegen de gewoontes van een kunstwereld met een progressief-liberale inslag. Maar ook de ophef rond de deelname van Rusland en Israël is uiteindelijk een gevolg van de grote politieke polarisatie van deze tijd.

Relevantie

Dwars door de Biënnale trekken zich de kampen: de nieuwe voorzitter Pietrangelo Buttafuoco, een journalist met uitgesproken rechts-radicale denkbeelden die in 2024 door premier Meloni is aangesteld, verdedigt de deelname van Rusland en Israël met een beroep op de ‘dialoog’. Hij vindt hier veel deelnemende kunstenaars én ook curatoren van de hoofdexpositie In minor keys tegenover zich. Het ‘dialoog’-argument wordt bij hen juist als een uiting van het weinig ontwikkelde morele kompas van rechtse bewegingen gezien.