Dutilhhuis

Dat snelle formeren leidt vooralsnog vooral tot langzaam regeren

Eerst was mijn vraag: lezen regeringsfracties zo’n coalitieakkoord wel voordat ze ermee instemmen? En: weten journalisten wel dat je altijd begint te lezen in de financiële bijlage van zo’n regeerakkoord als je er stukjes over gaat schrijven, en niet in de (doorgaans ronkende) hoofdtekst zelf? Maar inmiddels is mijn vraag of de onderhandelaars van D66, CDA en VVD zelf wel helemaal wakker waren toen ze achter de typemachine plaatsnamen. Het verhaal wordt namelijk steeds gekker.

Het onderwerp: het dagloon. Dat is loon waarmee de publieke uitvoeringsorganisatie van de werknemersverzekeringen UWV de hoogte van een uitkering berekent. Uitkeringen worden berekend als ‘x procent van het loon’, en dat loon is het dagloon.

Er zit een maximum aan de premies die werknemers en werkgevers betalen, en er zit (dus) ook een maximum aan dat dagloon. Naast deze publieke verzekeringen zijn er ook private inkomensverzekeringen. Werkgevers met hoger betaalde werknemers kunnen een ‘excedentverzekering’ afsluiten, zodat hoogbetaalde werknemers in geval van bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid naast een publieke ook een private uitkering ontvangen.

In het coalitieakkoord (althans, in de financiële bijlage ervan, punt 56 op pagina 7) staat: ‘Verlagen maximum dagloon met 20 procent per 2029.’ En er staat met zoveel woorden achter dat het gaat om ‘het verlagen van alle relevante uitkeringsregelingen’ en dat als gevolg hiervan ‘de hoogste inkomens een lagere uitkering krijgen’. In de budgettaire tabel staat een structurele bezuiniging ingeboekt van 813 miljoen euro per jaar. Er is geen woord Frans bij; deze informatie is evenmin ‘verstopt’; het staat er gewoon klip en klaar en kernachtig.

Dus toen de fracties van D66, CDA en VVD hun zegen gaven aan de vorming van hun minderheidskabinet, beschikten ze heus over deze informatie. Sterker: ze tekenden voor ontvangst en instemming. Ik keek er dus van op dat de fracties van D66 en CDA tijdens het Tweede Kamerdebat hierover vorige week ineens twijfels etaleerden.

Maar het bleek dus nog veel gekker te zijn. Want toen kwam deze week minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan het woord, een Haagse veteraan, die voor hij de politiek instapte voor D66 bij ministeries werkte als beleidseconoom, zelfs schatkistbewaarder was op Financiën. Je hoeft hem, om het zo maar eens te zeggen, niet uit te leggen dat je begint te lezen in de financiële bijlage. Hij was bovendien nauw betrokken bij de totstandkoming van het coalitieakkoord.

Wat zei Vijlbrief in de Kamer? Over de lagere uitkering bij zwangerschapsverlof? Vijlbrief: ‘Het effect heb ik niet goed gezien.’ Over het verlagen van het inkomen van mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering? Vijlbrief: ‘We hebben ons niet gerealiseerd dat dit zo’n groot punt zou zijn.’ En: ‘Ik vind het heel raar dat een ingreep op het maximumdagloon nu opeens iets principieels is geworden.’

Wat ik heel raar vind, is dat je op een achternamiddag een experimenteel minderheidscoalitieakkoord in elkaar schroeft, je dan heel hard ‘aan de slag’ gaat roepen, om er vervolgens achter te komen dat je zelf eigenlijk niet eens overziet wat je hebt opgeschreven of waarmee je hebt ingestemd.