Vergrijzing in één klap terug in politieke arena dankzij AOW-plan van jongste premier & Podcast: De vuurdoop van het aanstaande kabinet
Vergrijzing in één klap terug in politieke arena dankzij AOW-plan van jongste premier
Met zijn omstreden voorstel om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen, heeft beoogd premier Rob Jetten de discussie over de kostbare vergrijzing teruggebracht. Dat is politiek riskant.
Het debat over het coalitieakkoord had dinsdag wat weg van het spel Tik Tak Boem, waarbij een bom net zo lang wordt doorgegeven tot die, onvermijdelijk, een keer afgaat.
Wie de bom nu vasthoudt? Beoogd premier Rob Jetten. Met zijn plan om de AOW sneller te laten meestijgen met de levensverwachting wist de D66’er de woede te wekken van vrijwel de gehele oppositie.
Toch kunnen ook de oppositieleden moeilijk beweren dat ze een ingreep in de AOW niet zagen aankomen. Al jaren worden politici geconfronteerd met rapporten over de gevolgen van de vergrijzing. Een van de problemen waarop steevast wordt gehamerd, zijn de stijgende kosten van de Algemene Ouderdomswet (AOW).
Als er relatief meer ouderen komen en minder werkenden, is het lastiger voor die laatste groep om de stijgende kosten te dragen. Een steeds groter deel moet dan uit de schatkist komen. In 2024 werd voor het eerst meer dan de helft van de AOW daaruit betaald.
Het plan in het regeerakkoord kan daarmee de heropening zijn van een diep ideologisch debat over de verdeling van de lasten voor de ouderdomsvoorziening. Want de snellere stijging van de AOW-leeftijd is niet de enige mogelijkheid.
De (ambtelijke) Studiegroep Begrotingsbeleid opperde ook andere opties om de kosten te drukken. Een van de meest besproken mogelijkheden is het zogenoemde ‘fiscaliseren’ van de AOW. Het betekent kortweg dat gepensioneerden met een aanvullend pensioen gaan meebetalen aan de ouderdomswet. De maatregel raakt ouderen die enkel afhankelijk zijn van een AOW-uitkering niet.
Volgens de studiegroep worden de lasten van de AOW daarmee ‘gelijk verdeeld over de populatie’. Het werkt bovendien enigszins nivellerend: ouderen die meer te besteden hebben, dragen ook meer bij. Daarnaast zijn er andere, veelal ingrijpender opties die in de praktijk neerkomen op een verlaging van de AOW-uitkering.
Maar voor die plannen heeft het nieuwe kabinet ‘heel bewust niet gekozen’, zei Jetten dinsdag. ‘Omdat we denken dat die te gortig zijn en op nog veel meer weerstand stuiten.’
Podcast: De vuurdoop van het aanstaande kabinet
Het eerste Tweede Kamerdebat over de plannen van de coalitie was de voordoop van het aanstaande kabinet. Vooral het plan om de AOW-leeftijd sneller te verhogen zorgde afgelopen week voor harde kritiek. Het scheelde weinig of een Kamermeerderheid had het AOW-plan al in de prullenbak gegooid voordat de coalitie van D66, VVD en CDA goed en wel begonnen is. Een koude douche voor aanstaand premier Rob Jetten, want zelfs aan zijn betrouwbaarheid werd openlijk getwijfeld. Extra vervelend, want als leider van een minderheidskabinet is hij afhankelijk van een goede relatie met de oppositie.
In deze Haagse Zaken vertellen redacteur sociaal-economische politiek Christiaan Pelgrim en politiek verslaggever Liam van de Ven waarom juist die AOW-leeftijd zo’n heikel thema is. Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor de sociale zekerheid? En wat zegt het eerste debat over de manier waarop de Tweede Kamer zich de komende tijd tegenover het minderheidskabinet gaat opstellen?