Dutilhhuis

De rijken rijker, de armen armer, een beroerde beweging in tijden van dreiging – Volkskrant 03FEB2026 Marcia Luyten

De militaire les zal voor de grote strategen zo vanzelfsprekend zijn geweest, dat ze niet luid verkondigd hoefde worden: leer van de vijand. Toch ontgaat ze de partijen die vandaag in de Tweede Kamer hun coalitieakkoord verdedigen. Ze weigeren te leren van Poetin.

Opnieuw is er een existentiële dreiging. De Finnen beantwoorden die al decennia met een whole-of-society-verdediging. Om de vrije samenleving te beschermen, heb je een verbondensamenleving nodig. De nieuwe coalitie heeft de mond vol van veiligheid, maar vergroot de onzekerheid voor mensen die het minder treffen. Ze snijdt grof in sociale voorzieningen. Wreed zijn de bezuinigingen op de noodlijdende geestelijke gezondheidszorg en de zorg voor gehandicapte kinderen. Vermogens blijven onaangetast groeien. De eerste zet van het aanstaande D66-kabinet: hogere bonussen voor bankiers.

De rijken rijker, de armen armer, een beroerde beweging in een tijd van dreiging. Voor de verdediging in deze hybride oorlog moet iedereen samen aan de lat staan. Verdeeldheid is desastreus – daar weten allereerst de binnenlandse populisten raad mee. Om de boel bij elkaar te houden, moet er wel nog een boel zijn, een ‘wij’ die het waard is om voor te vechten.

GroenLinks-PvdA komt met voorstel om tweede woning zwaarder te belasten – Trouw 03FEB2026 Esther Lammers

Kamerlid Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA) heeft demissionair staatssecretaris Eugène Heijnen al vaak gevraagd hoeveel geld de overheid misloopt, als eigenaren van twee of meer woningen straks niet onder hetzelfde belastingregime vallen als spaarders en beleggers. Eind vorige week kwam eindelijk het antwoord: de komende dertig jaar ontvangt de overheid hierdoor ten minste 42 miljard euro minder, over die hele periode gerekend.

GroenLinks-PvdA heeft daarom een amendement ingediend om ‘vastgoedbeleggers’ alsnog vanaf 2028 op dezelfde manier in box 3 te belasten als spaarders en beleggers. Dat betekent dat ze jaarlijks belasting moeten gaan betalen over de waardestijging van hun extra woningen.

‘Verschil in opbrengst is onterecht’

Het wetsvoorstel Werkelijk Rendement in box 3 van het kabinet-Schoof wordt woensdag voor het laatst in de Tweede Kamer behandeld. Het kabinet kiest er juist voor om vastgoedeigenaren hierin een uitzonderingspositie te geven. Zij hoeven pas vermogensbelasting te betalen bij de verkoop van hun vastgoed. Dat heet winstbelasting.

Het kan echter jaren duren voordat de overheid deze belasting int. Wel moeten de eigenaren jaarlijks belasting betalen over de fictieve huurinkomsten van hun vakantiewoning, ook als die niet is verhuurd.

Stultiens vindt het verschil in opbrengst tussen enerzijds de belasting voor spaarders en aandeelhouders en anderzijds vastgoedbeleggers te groot, en vooral ook onterecht. Spaarders en beleggers betalen straks jaarlijks vermogensbelasting over hun bereikte rendement (vermogensaanwasbelasting), en vastgoedbeleggers veel later.

D66 stemt in de senaat tegen de twee asielwetten uit het coalitieakkoord – Trouw 02FEB2026 Janne Chaudron

D66 stemt in de Eerste Kamer ‘naar alle waarschijnlijkheid’ tegen de twee asielwetten van voormalig PVV-minister Marjolein Faber. Opmerkelijk, omdat in het vrijdag gepresenteerde coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat dat de asielwetten ‘onverkort’ door de aankomende regering worden uitgevoerd, mits die worden aangenomen in de Eerste Kamer.

Eind februari of begin maart worden de wetten behandeld in de senaat. “De Eerste Kamer is niet gebonden aan het coalitieakkoord”, zegt D66-senator en woordvoerder asiel en migratie Boris Dittrich. “Ons mandaat is om heel zorgvuldig naar wetten te kijken.”

Als D66 tegen de asielwetten stemt in de Eerste Kamer is een meerderheid overigens niet uit zicht, omdat het CDA naar alle waarschijnlijkheid de wetten wel steunt. Dittrich begrijpt dat de asielwetten, mochten die worden aangenomen in de Eerste Kamer, worden uitgevoerd door de nieuwe coalitie. “Als partij moet je eraan wennen dat je niet op alle onderdelen 100 procent je zin krijgt in zo’n coalitieakkoord.” Hij wijst op wat D66 wél heeft binnengehaald. “VluchtelingenWerk krijgt weer een belangrijke rol in de asielketen en er komt weer structurele financiering voor het Coa en de IND.”

Het is al heel wat dat de nieuwe regering niet doet alsof asielzoekers kunnen worden weggetoverd – Volkskrant 02FEB2026 Raoul du Pre

Iedereen is verantwoordelijk voor z’n eigen gedrag, maar toch is de huidige omgang met jonge Syrische asielzoekers vragen om moeilijkheden.

Over drie weken is het kabinet-Schoof politieke geschiedenis. Een van de voordelen is dat we dan even verlost zijn van de volledige fixatie op het asielbeleid van dat kabinet, overigens zonder dat het veel wist op te lossen.

Tekenend is de reactie van demissionair minister Mona Keijzer voor Asiel en Migratie toen burgemeesters haar onlangs vroegen om eindelijk eens wat te doen aan de slepende asielprocedures en het gesol met vluchtelingen in de opvang. Die zijn volgens deskundigen een belangrijke oorzaak van de snel toenemende overlast door vooral jonge Syrische asielzoekers.

Keijzer legde de bal onmiddellijk terug bij het lokaal bestuur (‘Burgemeesters zijn verantwoordelijk voor de openbare orde’) en bij de jongeren zelf: ‘Je hoort vaak: de heren verkeren in onzekerheid, omdat er geen besluiten worden genomen. Maar als je jezelf verveelt, ga je niet de boel verstieren en crimineel gedrag vertonen. Dan ga je je gewoon gedragen.’

Het punt was weer gemaakt, zonder dat iemand er verder iets mee opschoot.

Feit is dat overlast door jonge Syriërs in rap tempo is toegenomen, zoals deze krant zaterdag uitgebreid beschreef. Feit is ook dat het gaat om een zeer problematische groep alleenstaande jongeren, zwaar getekend door de omstandigheden waarin zij opgroeiden, die eenmaal hier volledig aan hun lot worden overgelaten.

Door de lange wachttijden bij immigratiedienst IND duurt het vaak jaren voordat ze een verblijfsvergunning krijgen. Tot die tijd komt de opvang en begeleiding door voogdijorganisatie Nidos niet op gang.

Intussen heeft opvangorganisatie COA zo weinig structurele opvangcapaciteit voorhanden dat ook jongeren voortdurend worden overgeplaatst van de ene naar de andere gemeente. Zodra er net ergens een voogd, een school of een sportclub in beeld is, volgt vaak weer een verhuizing. Als Nidos er uiteindelijk toch bij komt, is het behelpen vanwege de structurele personeelstekorten daar.

Natuurlijk is iedereen uiteindelijk verantwoordelijk voor z’n eigen gedrag, maar dit is toch vragen om moeilijkheden. Wie bij wijze van proef zou willen proberen om problemen met jongeren te organiseren, zou het ongeveer zo aanpakken.

In het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD wordt gelukkig niet meer de indruk gewekt dat het asielbeleid het grootste probleem in het land is, al maken de partijen handig gebruik van de Asielnoodmaatregelenwet die binnenkort waarschijnlijk door de Eerste Kamer wordt aangenomen. Een veel ‘strenger’ asielbeleid is daarna niet meer mogelijk.

Een festival van gemiste kansen, maar de toon van de haat is weg – Volkskrant 31JAN2026 Sheila Sitalsing

Dilan Yesilgöz stond erbij als een poes die onbeperkt van de room had mogen snoepen, alle vier de pootjes nat, dus je zou kunnen denken dat het coalitieakkoord een feestje is voor rechts Nederland (‘vingers bij aflikken’, zou de voor-vorige premier zeggen), maar toen stuurde Jesse Klaver een vrolijk stemmend berichtje de wereld in.

Daarin rept hij van ‘het startpunt voor onderhandelingen om tot meerderheden te komen in de Eerste en Tweede Kamer’ en van ‘zetels maximaal inzetten om de plannen groener en socialer te maken: dat zal keihard nodig zijn’ en van ‘verantwoordelijke oppositie’ waarbij hoort dat je eerst een paar dagen rustig gaat lezen en het gehittepetit aan anderen overlaat, dus groetjes en volgende week meer. Toen wist ik: we gaan interessante tijden tegemoet.

Want natuurlijk is het akkoord, waar ze echt – het was geen grapje – de licht-infantiele kop ‘Aan de Slag’ boven hebben gezet, een onderhandelingsdocument. Een ‘kom maar met een tegenvoorstel’-bod. Dat kan niet anders, er valt genoeg erin of eruit te onderhandelen.

Vooropgesteld, de deprimerende toon van het mislukte kabinet van de premier wiens naam we alweer vergeten zijn, is weg. De weerzin tegen cultuur en tegen niet nader gedefinieerde ‘elites’ waarmee we de afgelopen jaren zijn besproeid ontbreekt, goed onderwijs wordt eindelijk niet meer verdacht gevonden maar gewoon essentieel voor het functioneren van de samenleving, de onverholen haat tegen ons, de mensen met een migratieachtergrond, is opgeborgen, en het buitenland bestaat weer – al zei Yesilgöz het een beetje jammer te vinden dat het niet gelukt is het budget voor ontwikkelingssamenwerking volledig af te breken. Dat kun je winst noemen.

Verder is het akkoord een festival van gemiste kansen en voorbijgereden afslagen. De hypotheekrenteaftrek, een marktverstorende en tamelijk bizarre subsidie op het eigenhuisbezit, blijft in stand. De vermogenden en erfgenamen worden goeddeels met rust gelaten, terwijl de werklozen en arbeidsongeschikten moeten inschikken.

De verhoging van het eigen risico in de zorg is een beetje uit de lucht komen vallen omdat ze niet in de verkiezingsprogramma’s stond. Een CO₂-beprijzing blijft uit, terwijl dat een elegant en doodeenvoudig instrument is om allerhande klimaatdoelen te bereiken. Idem voor rekeningrijden.

Ingrepen in het belastingstelsel blijven achterwege, op wat marginaal gefrutsel na. Lelystad Airport, het dode paard dat leuk ingezet had kunnen worden om er huizen te bouwen, wordt toch in bedrijf genomen. De asielnoodmaatregelenwet hebben ze niet hoonlachend verscheurd maar handhaven ze onverkort, alsof het een normale PVV-wet is, alsof de episode met de PVV normaal was, alsof niemand meer de putlucht ruikt.

De politieke cultuur moet dringend veranderen, schrijft de informateur in haar eindverslag. Van wedstrijdmodus naar samenwerking, van minder geroddel, gescheld en stoelpotengezaag naar zoeken naar gezamenlijke belangen en naar het landsbelang.

Nu is iedereen in Den Haag het er wel over eens dat de ander zich eindelijk eens moet gaan gedragen, dus het wordt nog een klus met die nieuwe politieke cultuur. De lakmoesproef is niet of de oppositie zich gaat plooien, maar of Yesilgöz in de afgelopen weken in de zaaltjes zonder zuurstof het jij-bakken heeft afgeleerd en zelfinzicht heeft opgedaan, alsook een vleugje nederigheid. Of Bontenbal begrijpt dat besturen óók betekent het accommoderen van de ander. En of Jetten de moed bezit die leiderschap vereist.

Jetten draait niet om de hete brij heen, maar zijn regeerakkoord gaat nog een grondige verbouwing tegemoet – Volkskrant 30JAN2026 Raoul du Pre

In sociaal-economisch opzicht wordt dit het centrumrechtse kabinet dat VVD-leider Yesilgöz haar kiezers beloofde.

Het aanstaande kabinet-Jetten verdient minstens één compliment: het draait niet om de hete brij heen. Na het kabinet-Rutte II, dat het land in het vorige decennium door een forse economische crisis moest loodsen, kwamen er eerst kabinetten die zwommen in het geld en daardoor nauwelijks pijnlijke keuzes hoefden te maken, en daarna het kabinet-Schoof, dat simpelweg deed alsof die keuzes niet nodig waren.

De rekening komt ook meteen op tafel: het eigen risico in de zorg omhoog, de duur van de werkloosheidsuitkering gehalveerd, de belasting voor burgers en bedrijven omhoog, de AOW-leeftijd weer meestijgend met de gemiddelde leeftijdsverwachting, de afschaffing van de speciale uitkering voor volledige arbeidsongeschiktheid. De nieuwe coalitiepartijen draaien er, al met al, niet omheen. In de kantoren van de vakbeweging zijn vrijdagmiddag waarschijnlijk de voorbereidingen van de eerste demonstraties begonnen.

De verhoging van het eigen risico raakt de lagere inkomensgroepen relatief zwaar. De ingrepen in de sociale zekerheid gaan helemaal uit van de gedachte dat die ‘activerend’ zullen werken, terwijl het intussen ook gewoon aantastingen zijn van de bestaanszekerheid van vaak kwetsbare mensen. Grote vermogens en bedrijfswinsten blijven intussen grotendeels buiten schot, om nog maar niet te spreken van de hypotheekrenteaftrek: D66 en CDA hadden heel goede argumenten om die verder af te bouwen – en daarmee wat ontspanning op de woningmarkt te creëren – maar kregen dat er kennelijk niet door bij de VVD.

Bij dat alles is het geen gewaagde gedachte dat de nieuwe regeringspartijen zich bij het schrijven realiseerden dat ze voor al hun beleid afhankelijk zijn van de steun van de oppositie en dat GroenLinks-PvdA daarbij hun volle aandacht zal moeten krijgen.

De VVD-kiezer kan met dit coalitieakkoord weer hard aan zijn geliefde werk – Volkskrant 01FEB2026 Sander Schimmelpenninck

Ondanks verwoede pogingen van types als Caroline van der Plas om het nieuwe kabinet als ‘links’ te (dis)kwalificeren, is het kabinet natuurlijk allerminst links, en ook geen ‘middenkabinet’ maar gewoon het centrumrechts waar de VVD zo naar verlangde. Nu is BBB met slechts één zetel in de peilingen rijp voor de slacht, maar blijkbaar was Van der Plas niet de enige die dacht dat de combinatie van D66, VVD en CDA met progressieve(re) ideeën zou komen.

Strategisch gezien is de economisch rechtse positionering van het nieuwe kabinet echter goed te begrijpen. Allereerst was de VVD erop gebrand om de domrechtse meutes in de eigen gelederen tot rust te krijgen, dat was immers de hele campagne al de inzet. Na het uitsluiten van GroenLinks-PvdA en het geschurk tegen JA21 is er nu een stevig rechts program waarmee Yesilgöz die missie in ieder geval voltooid heeft. De VVD-kiezer kan nu weer hard aan zijn geliefde werk, lijkt mij.

Ook de gemiddelde CDA-kiezer zal niet heel erg schrikken van dit programma; de pijn wordt geleden door de D66-kiezer. Die is echter hoogopgeleid genoeg om te weten dat de grootste partij het meeste moet inleveren in ruil voor het premierschap, en kan zich bovendien troosten met de gedachte dat in de nieuwe constructie van een minderheidskabinet vooral deals gesloten gaan worden met GroenLinks-PvdA. Dat is nu immers de grootste oppositiepartij.

De PVV had 26 zetels, maar daarvan zijn er na de muiterij nog maar 19 over. En in de peilingen nog minder. Het fascistische FvD groeit juist in de peilingen, maar zit gelukkig met ‘slechts’ zeven zetels in de Kamer. JA21 heeft er negen. Daarmee is de versplintering op extreemrechts optimaal en zit daar geen enkele partij die praatjes kan hebben.

Kabinet-Jetten zet het mes in het sociale vangnet – Volkskrant 01FEB2026 Marieke de Ruiter

Na jaren waarin woorden als ‘bestaanszekerheid’ het politieke debat kleurden, worden nu de uitkeringen voor werklozen en arbeidsongeschikten ‘versoberd’. Hoe erg is dat?

Het kabinet-Jetten heeft nog niet eens op het bordes gestaan of er wordt al gedreigd met een tegendemonstratie. In een reactie op het regeerakkoord liet vakbond CNV vrijdag weten ‘het Malieveld vast te reserveren’ als de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid worden doorgezet. Ook de FNV noemde deze ‘onacceptabel, onnodig en oneerlijk’.

De duur van de WW wordt gehalveerd van twee jaar naar één, de uitkering voor arbeidsongeschikten moet waar mogelijk ‘activerender’ worden en die voor volledig arbeidsongeschikten (IVA) verdwijnt voor nieuwe gevallen in een poging het vastgelopen stelsel recht te trekken. De AOW-leeftijd moet vanaf 2033 bovendien weer direct meestijgen met de levensverwachting. Een harde boodschap voor het deel van bevolking dat de staat nodig heeft om zijn broek op te houden.

Die ingrepen zijn bovendien opvallend omdat ze een terugkeer lijken naar het onversneden neoliberalisme dat sinds het toeslagenschandaal, de coronapandemie en energiecrisis ietwat uit de mode was geraakt. De afgelopen jaren hadden politici de mond vol van bestaanszekerheid, omdat die plots ook voor middenklassers (‘hardwerkende Nederlanders’) onder druk stond. Er werden miljarden uitgetrokken om inkomens te stutten en de prijzen voor energie, benzine en het eigen risico laag te houden (dat laatste wordt nu juist verhoogd tot 460 euro).

Geen ‘bestaanszekerheid’

Maar in het regeerakkoord is het woord bestaanszekerheid nergens meer te bekennen. Het heeft net als de geestelijk vader van het begrip, Pieter Omtzigt, het politieke veld geruimd. Barend Barentsen (sociaal recht, Universiteit Leiden) ontwaart zelfs een oldskool jaren negentig-gevoel als hij het regeerakkoord leest. ‘Ons sociale vangnet wordt niet gezien als een verworvenheid die van waarde is, maar als een probleem; want het is kostbaar.’

‘Het frame is dat alle mensen die nu een uitkering krijgen kunnen werken’, zegt Monique Kremer van de Universiteit van Amsterdam. ‘Maar die analyse klopt niet. Er werken al ontzettend veel mensen (9,8 miljoen mensen, red.) en de mensen die dat nu nog niet doen hebben echt iets anders nodig dan een korting op hun uitkering.’

Het is volgens de hoogleraar daarom een gemiste kans dat het financieren van de militaire weerbaarheid van ons land ten koste gaat van de sociale weerbaarheid. ‘Want hoewel het nu voor veel burgers beter gaat, is er nog altijd een grote groep kwetsbare mensen die slechts één life event verwijderd zijn van door de bodem zakken (1,1 miljoen mensen leven vlak boven de armoedegrens, red.): flexwerkers die hun baan verliezen, ouderen die last krijgen van gezondheidsproblemen. Als dat gebeurt hebben zij de verzorgingsstaat nodig, dat is ook essentieel voor het vertrouwen in de politiek.’

Puinhopen Absurditeiten werden doodnormaal – NRC 30JAN2026 Tom-Jan Meeus

Volgens coalitiepartij BBB wás er geen stikstofprobleem. Dus haar aanpak bestond eruit om eerder afgesproken beleid, soms alsnog door de rechter afgedwongen, te blijven vertragen of blokkeren.
En volgens coalitiepartij PVV zou het land na vier jaar PVV-beleid geen asielzoekers meer opnemen. Vandaar dat in de financiële prognose een miljardenbezuiniging stond: alle kosten voor asielopvang waren geschrapt.
Het soort fantasie dat de eigen achterban tevreden stelde terwijl het land verder in de modder wegzakte. De puinhopen van elf maanden Schoof.

Letschert En nu is er dan Jetten. Andere politiek. Op de presentatie van het regeerakkoord verdedigde hij zonder blikken of blozen impopulaire ingrepen in de zorg en de sociale zekerheid. Hij nam meteen de pose aan van een premier die boven de partijen staat. “Ik ga met volle overtuiging plannen verdedigen die niet in het D66-programma stonden.”
Niet te missen was ook, even eerder, informateur Rianne Letschert bij de presentatie van haar eindverslag. Zij had geen Haagse ervaring toen ze eind vorig jaar aantrad als informateur maar ontving goede recensies. Ze wil bewindslieden, zei ze, die in dialoog met de samenleving en de Kamer “een terughoudende en dienende rol” aannemen.

En coalitie-Kamerleden kunnen zich niet meer opstellen alsof zij de waarheid in pacht hebben. Van hen, schrijft ze, mag “in het dagelijkse parlementaire werk een praktijk van brede samenwerking worden verwacht”. 

Eigen risco in stukjes geknipt – NRC 31JAN2026 Oscar Vermeer

Het minderheidskabinet wil 10 miljard bezuinigen op de zorg.

Welke bezuinigingen willen de drie partijen doorvoeren? Dat zijn er veel, maar een paar steken er bovenuit. Bijna 6 miljard euro, meer dan de helft dus, wordt opgehaald door het terugdraaien van de (nog niet ingevoerde) halvering van het eigen risico. Dat eigen risico – het bedrag dat je per jaar zelf extra aan zorgkosten uit het basispakket moet betalen – gaat zelfs stijgen, van 385 euro nu naar 460 euro vanaf 2027. Vanaf dat jaar wordt het eigen risico ook jaarlijks geïndexeerd. Het bedrag is al sinds 2016 ‘bevroren’ en nooit opgehoogd.

Als compensatie voor het hogere eigen risico wordt dit ‘in stukjes geknipt’. Een behandeling in bijvoorbeeld het ziekenhuis kost dan maximaal 150 euro per keer, zodat een patiënt niet in één keer zijn hele eigen risico kwijt is. Daarnaast wordt er jaarlijks 350 miljoen beschikbaar gesteld voor chronisch zieken en gehandicapten, die jaar-in-jaar-uit veel zorgkosten maken. Idee achter het eigen risico is dat verzekerden goed nadenken of ze echt wel zorg nodig hebben. Het remt de vraag.

Maar het minderheidskabinet is nog veel meer van plan. Zo gaat het mes in het basispakket. Medicijnen die zonder recept gekocht kunnen worden bij een apotheek, drogist of supermarkt worden uit het pakket gehaald en dus niet meer vergoed. Er wordt scherper gekeken of dure medicijnen en medisch-specialistische zorg in het pakket thuishoren. De verplichte vergoeding van ongecontracteerde zorg (zorg van een aanbieder waarmee je zorgverzekeraar geen contract heeft, waardoor je een lagere vergoeding krijgt) verdwijnt vanaf 2029. Ook hierbij is het achterliggende idee dat onnodige zorg wordt voorkomen en mensen bewuster omgaan met hun zorggebruik.

Aan langdurige zorg (ouderenzorg, gehandicaptenzorg, ggz) wordt straks honderden miljoenen minder uitgegeven, onder meer door mensen langer thuis te laten wonen. Dat zou een miljard euro vanaf 2031 moeten schelen. Mensen die dat kunnen, gaan voortaan weer zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp, en er komt ook een eigen bijdrage in de wijkverpleging. De aftrek specifieke zorgkosten en de tegemoetkoming specifieke zorgkosten (een aftrekpost bij de inkomstenbelasting) worden volledig afgeschaft.

De drie partijen spraken bij hun presentatie over „grote doorbraken” en „noodzakelijke hervormingen”. Opvallend genoeg kregen ze niet alleen negatieve reacties uit het zorgveld, maar ook bijval. ActiZ, de branchevereniging van zo’n 350 zorgorganisaties, zegt „de noodzaak tot verandering in de ouderenzorg te erkennen”. Ook gezondheidseconomen pleitten al langer voor een omslag. Zo las gezondheidseconoom en oud CPB’er Marcel Canoy het coalitieakkoord als „een hervormingsagenda die keihard nodig is in de context van verspilling, vergrijzing en een krappe arbeidsmarkt”, schreef hij op LinkedIn.

In het coalitieakkoord schrijven de partijen meerdere malen te willen investeren in ‘zorgzame buurten’, iets waar Canoy ook al jaren voor pleit. In de kern betekent die term dat de samenleving meer moet gaan doen. Problemen die niet in de zorg thuishoren maar waar mensen bijvoorbeeld wel voor de huisarts gaan – denk aan eenzaamheid – moeten door de maatschappij zelf worden opgelost. Oudere, nog gezonde mantelzorgers en vrijwilligers kunnen bijvoorbeeld een kop koffie met iemand drinken, een boodschap halen of ouderen op een andere manier helpen. Op die manier moet het schaarse zorgpersoneel worden beschermd en kunnen zorgkosten in de hand worden gehouden.

Kabinet-Jetten wil 10 miljard minder aan zorg uitgeven, hoe is dat bedrag opgebouwd? – Volkskrant 03FEB2026 Michiel van der Geest

1. Eigen risico: 6 miljard

Waarschijnlijk zo’n beetje de allereerste maatregel waar Jetten, Bontenbal en Yesilgöz het over eens konden worden: het terugdraaien van het voornemen van het kabinet-Schoof om per 2027 het eigen risico te halveren. Dat levert volgend jaar al 3,7 miljard op, en op termijn jaarlijks zelfs 4,7 miljard.

Het kabinet-Jetten gaat nog een stap verder, want het verhoogt het eigen risico eenmalig met 60 euro, en laat het vervolgens meestijgen met de inflatie. Kassa: nog een miljard structureel erbij.

Om die plannen een zacht randje mee te geven, presenteert het kabinet een nieuwe maatregel. Een behandeling in het ziekenhuis, een ritje met de ambulance, het kost straks per zorghandeling maximaal 150 euro eigen risico per keer. Een dotterbehandeling gaat dus nooit meer in één keer het volledige eigen risico opmaken.

Toch boekt het kabinet voor die maatregel óók een besparing in van 200 miljoen. Als mensen vaker moeten kiezen of zij een deel van hun eigen risico willen opmaken, zullen zij daar vaker vanaf zien, is het idee. Dat scheelt zorgkosten.

2. De ouderenzorg: 2 miljard

De ouderenzorg is, in een snel vergrijzende samenleving, de snelst groeiende kostenpost. Er moet 2 miljard van die groei af.

Het kabinet wil daarom doorgaan met de grote beweging in de ouderenzorg dat mensen langer thuis blijven wonen, en dus zo min mogelijk aanspraak maken op een plek in een verpleeghuis.

In de plannen noemt het kabinet dit ‘scheiden van wonen en zorg’, maar dat betekent dus niet dat mensen in het verpleeghuis huur moeten gaan betalen, vermoedt Wouterse. ‘Als ik de tekst goed lees, zet het kabinet er vooral op in dat mensen de langdurige zorg waar zij recht op hebben thuis ontvangen, in wat voor soort woonvorm dat ook is.’

Daarbij wil het kabinet de tarieven die ouderenzorgorganisaties ontvangen minder laten stijgen, gaan mensen die het zich kunnen veroorloven weer betalen voor huishoudelijke hulp, en komt er een eigen bijdrage voor de wijkverpleging.

3. Passende zorg: 1 miljard

Het is een wat achteloos zinnetje, diep weggestopt op pagina 54 van het regeerakkoord. ‘Bij het streven naar passende zorg, hoort ook het afschaffen van de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg’. Alsof er nooit een kabinetscrisis is geweest over precies dit punt (was er wel, in 2015).

Het kabinet wil een eind maken aan ondoelmatige zorg; aan de zorg die wel de begroting van zorginstellingen helpt, maar niet de patiënt. Zorgverzekeraars moeten daarom alleen nog maar zorg vergoeden die bewezen meerwaarde heeft, het Zorginstituut moet nieuwe behandelingen strenger beoordelen voordat ze het basispakket ingaan, en de richtlijnen van artsen moeten strakker (750 miljoen). Ook medicijnen worden minder snel vergoed (150 miljoen).

Dat alles betekent dat zorgverzekeraars een strengere regisseur van ons stelsel moeten worden, en dat kunnen zij alleen als ze een contract hebben met een zorgverlener. Nu is het zo, (en daar ging die kabinetscrisis over, onder het mom van de vrije-artsenkeuze), dat verzekeraars ook de zorg bij niet-gecontracteerde zorgverleners ruimhartig moeten vergoeden: tot zo’n 70 procent van de rekening.

4. De kaasschaaf: 1 miljard

En dan is er nog een aantal typische kaasschaafmaatregelen. Zorgkosten die buiten de vergoeding van de verzekeraar vallen (tandarts, fysio, taxivervoer naar het ziekenhuis) zijn straks niet meer aftrekbaar van de belasting. Levert 618 miljoen op. Umc’s krijgen 100 miljoen minder voor wetenschappelijk onderzoek, en die ziekenhuizen krijgen 110 miljoen euro minder om medisch specialisten op te leiden.

Nieuwe taken, oude achterstanden: waarom de toekomstige coalitie de asielcrisis voorlopig niet ‘op orde’ krijgt – NRC 02FEB2026

Immigratie De coalitie van D66, VVD en CDA draait enkele blokkades van het kabinet-Schoof terug en belooft stabielere financiering van het COA en meer hulp in azc’s. Dat biedt soelaas, maar laat de structurele knelpunten in de asielprocedure grotendeels intact.

Je hebt erfenissen waarvan je zegt: die verwerp ik liever. Maar de ‘asielerfenis’ van het kabinet-Schoof is een die de nieuwe coalitie wel móét aanvaarden.

En zodoende erven D66, VVD en CDA bij de aanvang van hun regeerperiode een compleet vastgelopen opvangsysteem. Het Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft bijvoorbeeld al tijden een bezettingsgraad van 100 procent. En hoewel vorig jaar minder mensen asiel aanvroegen, is de wachttijd bij immigratiedienst IND gestegen tot recordhoogte. Gemiddeld duurt het nu twee jaar voordat een asielzoeker op het tweede gehoor mag komen, het inhoudelijke interview over de vluchtredenen. En doordat steevast te laat wordt beslist of een aanvrager asiel krijgt, is de dienst jaarlijks tientallen miljoenen euro’s kwijt aan boetes.

Het regeerakkoord is geboren uit een visieloze compromiscultuur – NRC 02FEB2026 Bas Heijne

Mensen snakken na het debacle van het kabinet-Schoof naar politieke daadkracht, ziet Bas Heijne. Alleen hebben D66, VVD en CDA volgens hem niet van alle malaise geleerd.

an de slag, daadkracht – je begrijpt wel waarom de nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA ervoor heeft gekozen zichzelf als zuiver pragmatisch te etaleren: Nederland heeft ruim een jaar stilgestaan. Traineren, blokkeren, stoken en schelden, opzichtig incapabele bewindslieden onder aanvoering van een machteloze bureaucraat – dat was het kabinet-Schoof. Wie keek er niet met plaatsvervangende schaamte naar?

Bas Heijne is essayist en redacteur van NRC.

Na zoveel gebrekkig bestuur, waarbij Nederland in zo’n beetje alles achteropraakte, nationaal en internationaal, is ieder teken van capabel bestuur al een wonder, iets „voor elkaar krijgen” een ideaal op zich, iedere stap die echt gezet wordt een bevrijding – het maakt al bijna niet meer uit welke kant op.

Je zou bijna vergeten hoe bizar dat eigenlijk is.

De al te nadrukkelijke blijmoedigheid van de partijleiders bij de presentatie van hun akkoord moet verhullen dat de oorzaken van die bestuurlijke malaise allesbehalve verdwenen zijn. Gentle reminder: we leven nog steeds in een land waar de bijna-grootste partij grossiert in extreemrechtse ideeën en niet eens een partij is.

Opvallend aan de recente afsplitsing van maar liefst zeven Kamerleden van de PVV vond ik de doffe gelatenheid waarmee van het nieuws verslag werd gedaan. Plichtmatig werden alle keren opgesomd dat er gedoe in de PVV was geweest de afgelopen twintig jaar, Hero Brinkman, Louis Bontes, Marcial Hernandez, Joram van Klaveren, opstand, afsplitsing, vuilspuiterij.

Extreemrechtse stoethaspel

De redenen dat de zeven Wilders de rug toekeerden, waren exact dezelfde als die van eerdere opstandelingen. Opnieuw moest ik lezen dat Wilders een solist is die geen tegenspraak duldt, die niemand vertrouwt, niet kan samenwerken. Ik kreeg bijna medelijden met de Haagse journalisten die het moesten verslaan, die de extreemrechtse stoethaspel Gidi Markuszower, Wilders’ Judas van dienst, zijn vijftien minuten roem moesten gunnen. In NRC werden de zeven muitende Kamerleden keurig geportretteerd, alsof we nog veel van ze gaan horen.

Het zegt genoeg dat geen van de deelnemende partijen lessen trok uit de mislukking van het kabinet-Schoof. Over Wilders heb ik het niet eens.

Caroline van der Plas, wier BBB inmiddels nauwelijks meer zichtbaar is in de peilingen, schuift nog steeds vrijwel dagelijks aan in praatprogramma’s, waar ze met een ontevreden gezicht ongeïnformeerde kletspraat verkondigt. Gewezen NSC-kamerlid Rosanne Hertzberger neemt in NRC gewoon weer de politiek de maat alsof er niets gebeurd is. Haar partij, die bij de afgelopen verkiezingen alle twintig zetels verloor, gaat zich, lees ik in de Volkskrant, de komende tijd richten op „buitenparlementaire invloed” door met symposia „problemen aan de kaak te stellen”. Ook Pieter Omtzigt doet weer mee.

Geen wonder dat mensen snakken naar daadkracht, politici die iets doen, er iets doorheen krijgen. Als reactie op de stilstand en malaise is dat begrijpelijk. Zelfs GL-PvdA-leider Jesse Klaver erkende dat afgelopen week. Op een partijbijeenkomst zei hij: „Het is fijn dat er een kabinetsploeg gaat aantreden waar we het misschien niet mee eens zijn, maar waarvan we kunnen zeggen: ‘Oké, het bestuur is in goede handen.’”

De zaal beantwoordde die opmerking met een ijzige stilte. Ik begrijp wel waarom. Uit de presentatie van het coalitieakkoord blijkt dat de belangrijkste lessen van de politieke malaise niet geleerd zijn. Schokkend is wat mij betreft niet eens zozeer dat D66 de VVD op zoveel punten tegemoet komt, maar dat Jetten heeft verzuimd (of niet in staat blijkt) met een bezield verhaal te komen voor ons land in tijden van geopolitieke wanorde en heeft nagelaten met een verhaal te komen over wat die Nederlandse vlag waarmee tijdens het congres vooraf aan de verkiezingen zo trots werd gezwaaid, eigenlijk betekent in een modern en pluriform Nederland.

Verbeten materialisme

De VVD blijft steken in een verbeten materialisme. Maar zelfs van een ideeënloze partij als die van Yesilgöz mag je verwachten dat die in staat is uit te leggen waarom het defensiebudget gigantisch omhoog moet. Als er in Oekraïne gevochten wordt voor onze vrijheid en waarden, leg dan ten minste één keer uit wat die vrijheid en waarden dan precies inhouden.

De miljardenbezuiniging op sociale zekerheid past in een lange trend: niet de visie, maar de besparing is leidend – NRC 02FEB2026

Fors snijden in uitkeringskosten voor werklozen, arbeidsongeschikten en gepensioneerden: D66, CDA en VVD willen miljarden besparen op sociale zekerheid.

Hoe noodzakelijk zijn deze bezuinigingen op werklozen, arbeidsongeschikten en de pensioenleeftijd? Zit er een idee achter, of zijn het vooral platte bezuinigingen? De drie grootste ingrepen op een rij.

De aanstaande coalitiepartijen zeggen graag dat ze de WW „activerender” willen maken, maar voor hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen (Tilburg University) is duidelijk: „Ze willen gewoon een bezuiniging inboeken.” De maatregel moet 1,3 miljard euro per jaar opleveren.

Mensen die volledig én voor altijd arbeidsongeschikt worden verklaard, krijgen nu een iets hogere WIA-uitkering dan anderen: 75 procent van hun oude loon in plaats van 70 procent. Het kabinet wil dit ruimere WIA-regime afschaffen, en dat moet uiteindelijk 1 miljard euro per jaar besparen.

In 2019 zwakte politiek Den Haag die maatregel af. In het pensioenakkoord sprak het kabinet-Rutte III met vakbonden en werkgevers af om de AOW-leeftijd langzamer te laten stijgen: voor ieder jaar dat dat de levensverwachting stijgt, zou de AOW-leeftijd met acht maanden meestijgen. De één-op-één-stijging was erg „hysterisch”, zei premier Mark Rutte.

Deze toezegging haalde vakbonden over de streep om de ingrijpende hervorming van het pensioenstelsel te steunen. Nu die omstreden stelselhervorming bijna is afgerond, komen D66, VVD en CDA terug op de AOW-afspraak die zij zelf als regeringspartijen in Rutte III gemaakt hebben.

Wat Cok Vrooman, emeritus hoogleraar sociale zekerheid en participatie (Universiteit Utrecht) vooral mist in de plannen rond werklozen, arbeidsongeschikten en de pensioenleeftijd, is een visie. Een perspectief op hoe de sociale zekerheid er in 2050 uit moet zien. Niet alleen gericht op de betaalbaarheid en uitvoerbaarheid, zoals nu, maar ook vanuit de „kwaliteit van de samenleving, de sociale samenhang en ongelijkheid”. „Nu blijft de politieke discussie toch vrij beperkt.”

D66 mag dan de premier leveren, de VVD bepaalt het kabinetsbeleid – Volkskrant 01FEB2026 Yvonne Hofs

Een vergelijking van de drie verkiezingsprogramma’s met het coalitieakkoord kan maar tot één conclusie leiden: de VVD drukt een zeer zwaar stempel, terwijl D66 grote offers brengt.

Belastingen

Het begrip ‘hardwerkende Nederlander’ ligt Yesilgöz en andere VVD’ers in de mond bestorven. De VVD vindt dat werken moet lonen en bezuinigt liever op sociale voorzieningen en het ambtenarenapparaat dan dat de partij de belastingen verhoogt. Yesilgöz spiegelde haar kiezers dan ook voor dat ze de inkomstenbelasting zou verlagen, maar die gaat volgens het coalitieakkoord juist flink omhoog.

Aan de belastingplannen van het nieuwe kabinet valt nog iets op: de belasting op arbeid (de inkomstenbelasting) stijgt, terwijl de belasting op (ondernemers)vermogen grotendeels ongemoeid blijft. Onder andere de Studiegroep Begrotingsruimte en het Centraal Planbureau hebben al vaak geconstateerd dat het Nederlandse belastingstelsel onevenwichtig is, omdat het werknemers veel zwaarder belast dan zelfstandigen, directeur-grootaandeelhouders en vermogende particulieren.

De VVD wil de hypotheekrenteaftrek behouden. CDA en D66 willen die geleidelijk afbouwen. Dat stond ook in hun tussenakkoord, maar in het coalitieakkoord is het geschrapt. CDA en D66 wilden rekeningrijden voor automobilisten invoeren; de VVD heeft dat tegengehouden. De VVD wilde als enige van de drie een lagere benzineaccijns, en dat haalde het coalitieakkoord wél.

De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd komt ook uit de koker van de VVD. De partij nam deze bezuinigingsmaatregel als enige van de drie coalitiepartners op in zijn verkiezingsprogramma.

‘Een investeringsbank van de overheid moet niet gaan doen wat private instellingen al kunnen’ – NRC 01FEB2026

Nationale investeringsbank Na sterk aandringen uit het bedrijfsleven wil ook de nieuwe coalitie snel een nationale investeringsbank uit de grond stampen. Het lijkt wel een wondermiddel, stelt het Instituut voor Publieke Economie. Onderzoeksleider Jasper van Dijk van deze denktank: „Laat de overheid eerst goed bedenken wat het doel moet zijn.”

Het demissionaire kabinet spoorde deze zomer de al bestaande investeringsinstellingen Invest NL en Invest International aan om te integreren en te onderzoeken hoe zij het fundament kunnen vormen van een investeringsbank met meer verantwoordelijkheden. In december speelde de investeringsbank een belangrijke rol in het advies van dezelfde Wennink over hoe Nederland weer concurrerend en productiever kan worden.

De investeringsbank kan een instrument zijn om overheidsfalen te voorkomen. Maar daarmee zet je investeringen op afstand van democratische besluitvorming. Willen we dat wel?

Gaat iedereen niet te hard, vragen onderzoekers van denktank Instituut voor Publieke Economie zich af in een onderzoek dat ze deze maandag publiceren. „De investeringsbank lijkt als een wondermiddel te worden beschouwd. Maar biedt deze echt toegevoegde waarde op de instrumenten die al bestaan?”, zegt Jasper H. van Dijk, onderzoeksleider bij de denktank, promovendus aan de Universiteit Utrecht en voorheen werkzaam bij het ministerie van Financiën en als consultant bij McKinsey.

‘Stikstofcrisis, woningbouwcrisis, Groninger gascrisis, toeslagenaffaire, crisis in onderwijs en zorg, bij politie, defensie, IND en gevangeniswezen, kustwacht en drinkwatervoorziening – Volkskrant 31JAN2026 Kustaw Bessems

Zelfs díé partij verkondigde bij de laatste landelijke verkiezingen bij monde van haar lijsttrekker monter ‘trots te zijn op wat we bereikt hebben en verder vooral vooruit te willen kijken’.’

Door een gelukkig toeval maakte ik van de week mee hoe de gemeenteraad van Haaksbergen – 24 duizend inwoners, net onder Hengelo, bij de Duitse grens – afscheid nam van de voorzitter van de plaatselijke Rekenkamer. ‘Pak de problemen van alle inwoners aan en niet alleen die van de eigen achterban of die van de grootste schreeuwers’, was een van de hartenkreten in haar toespraak. Ze behandelde niet alleen de plaatselijke politiek, maar ook het aanstaande kabinet. In termen van plichtsbesef en democratische helderheid die in de Haagse arena zo vaak ontbreken.

Sexy klinkt het niet, en veel lezers zullen hier nooit over nadenken, maar sinds twintig jaar moet elke gemeente een onafhankelijke Rekenkamer hebben. De leden onderzoeken of beleid effectief is geweest, of het volgens de regels is uitgevoerd en of het geld netjes is besteed. Ze besteden er vaak meer uren aan dan ze betaald krijgen. En overal in Nederland, ver van de cameralampen, doen mensen dat. Vol toewijding. Ellen Odenthal was in Haaksbergen zestien jaar lid.Beleidsmakers worden liever niet geconfronteerd met gemaakte fouten en gemiste kansen. Men kijkt liever vooruit.’

Eén landelijke partij lichtte zij er bij die observatie even uit: ‘Zelfs de partij die de afgelopen vijftien jaar een zeer substantiële bijdrage heeft geleverd aan de bijna-systeemcrisis waar Nederland inmiddels in verkeert…’ En ze somde op: ‘Stikstofcrisis, woningbouwcrisis, Groninger gascrisis, toeslagenaffaire, crisis in onderwijs en zorg, bij politie, defensie, IND en gevangeniswezen, kustwacht en drinkwatervoorziening. Zelfs díé partij verkondigde bij de laatste landelijke verkiezingen bij monde van haar lijsttrekker monter ‘trots te zijn op wat we bereikt hebben en verder vooral vooruit te willen kijken’.’ Het beloofde volgens haar weinig goeds. […]

En toch. Lees je het coalitieakkoord, dan worden daarin voor het eerst opvallend veel lessen over goed bestuur getrokken die Nederland door schade en schande heeft geleerd.

Het valt op dat herstel van de verhouding met maatschappelijke organisaties, ‘de polder’ en gemeenten en provincies op de eerste plaats wordt gezet. Samenwerking met oppositiepartijen in de Kamer komt pas daarna. Dat is fijn on-Haags.

Geen mooi gebaar, maar bittere noodzaak – Trouw 31JAN2026 Maarten van Gestel

Temidden van een tijdgeest waarin vooral de roep om miljarden voor defensie luid klinkt en waarin klimaat niet het momentum heeft van een paar jaar geleden, legt Jetten-1 wel degelijk een ambitieus klimaatpakket neer.

Hier komt bij dat de aanpak van de stikstofcrisis en maatregelen voor de landbouw, zoals extensivering en verwachte krimp van de veestapel, ook zullen leiden tot minder broeikasgassen die de aarde opwarmen, zeker in de periode na 2030.

Het is overigens eerder bittere noodzaak dan groene noblesse oblige dat Jetten de draad weer oppakt vanuit zijn tijd als klimaatminister, zegt hoogleraar De Coninck. “Ze moeten wel, kijkend naar de uitspraak in de Greenpeace-rechtszaak deze week.”

Om inwoners op Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering, moet de uitstoot fors omlaag, oordeelde de rechter. De huidige ‘streefdoelen’ van Nederland schieten daarbij te kort. Het nieuwe kabinet moet binnen 18 maanden met bindende doelen komen. En dat betekent ook harde consequenties als die niet gehaald worden.

In Den Haag ligt altijd een duiveltje op de loer – Trouw 30JAN2026 Hans Goslinga

Wat er in 2023 nog aan kritische afstand tussen regering en parlement over was, sneuvelde definitief onder het kabinet-Schoof, doordat de leiders van de coalitiefracties op de stoel van de ministers gingen zitten. Voor zover die coalitie, als bloem van rechts Nederland, nog de ambitie had met de democratische zwaktes van de laatste kabinetten-Rutte af te rekenen, heeft zij niet alleen gefaald, maar de toestand door haar incompetentie en onderlinge nijd nog erger gemaakt.

Veeg teken

Kabinet en parlement staan dus niet alleen voor de opgave een modus operandi te vinden in een nog onbetreden gebied, tegelijk moeten ze de schade herstellen die de afgelopen jaren in de driehoek burger-politiek-bestuur is toegebracht. Dat zal niet meevallen in een harde machtsomgeving. Het was al een veeg teken dat VVD-aanvoerder Yesilgöz zich deze week bij de aankondiging van hun akkoord tussen Bontenbal en Jetten in posteerde, in plaats van die positie aan de toekomstige minister-president te laten.

Je kunt het een kleinigheid noemen, maar het tekent het overtrokken belang van beeldvorming en de drang naar machtsbehoud die Lord Bolingbroke zo wantrouwde. In dat perspectief stemt de doorlopende aanwezigheid van de VVD in de regering (al bijna zeventien jaar) niet direct optimistisch.

Naast de kleine machtsdrift doen zich ernstiger reflexen voor, zoals pogingen tegenspraak verdacht te maken en demonstratievrijheid te beperken. ‘In een politiek systeem ligt altijd een duiveltje op de loer’, schreef Bolingbroke.

Over de mythevorming op rechts – NRC 18JAN2026 Tom-Jan Meeus

Zeker zo belangrijk leek me dat in rechtse media na de bekendmaking van de coalitiesamenstelling meteen doorklonk dat Den Haag de rechtse kiezer opnieuw in de kou zet.

„Ik zie toch een links kabinet ontstaan”, zei Caroline van der Plas (BBB) bij WNL, gezien de verwachte invloed van GL-PvdA. Volgens haar heeft GL-PvdA straks meer te vertellen dan de drie coalitiepartijen zelf. De stijlfiguur van de overdrijving is de BBB-leider wel toevertrouwd.

Joost Eerdmans, de JA21-leider, was in De Telegraaf onheilspellender: „Als je het optelt, kom je tot 89 zetels ’centrumrechts’ in de Kamer. De drie partijen die nu aan het formeren zijn, zijn een overwegend linkse coalitie. Zo zie ik dat. Dan doe je dus geen recht aan de verkiezingsuitslag.”

Maar klopt het dat Den Haag de rechtse kiezer bij de machtsvorming voor de zoveelste keer negeert? Laat me die ui even afpellen.

De feiten zijn dat in het eerste kwart van deze eeuw de premiers Balkenende (CDA), Rutte (VVD) en Schoof (partijloos) 23 jaar kabinetten leidden met een in meerderheid behoudende samenstelling. De VVD regeerde 22 van de 25 jaar. Het CDA zestien van de 25 jaar. D66 elf, de PvdA tien, de CU negen.

In mijn definitie is de PvdA hier de enige linkse partij. En je kunt die andere partijen herdefiniëren – VVD links, CDA links, D66 links, CU links – maar dan is elke bewering mogelijk. Dan kunnen we ook roepen dat Frits Bolkestein een progressieve klap van de molen had gekregen en Pim Fortuyn altijd communist is gebleven.

En hoe zit het met de 89 ‘centrumrechtse’ zetels die volgens Eerdmans bij deze coalitievorming niet op waarde zijn geschat? Om te beginnen horen veertig van die 89 zetels toe aan VVD en CDA – en die gaan gewoon regeren. Ik zou niet weten waarom hun kiezers geen recht wordt gedaan.

Dan zijn 33 zetels van deze 89 zetels van PVV en FVD. De PVV groeit sinds haar aantreden in 2006 maar bezette als gedoog- of coalitiepartner slechts 2,5 jaar een machtspositie. Een feit dat te wijten is aan Geert Wilders zelf. Hij trok in 2012 én in 2025 zijn politieke steun aan het kabinet vroegtijdig in, waarna bijna geen partij meer met hem wilde samenwerken. Voor FVD geldt hetzelfde wegens zijn pro-Russische koers.

Dit gaat er dus niet om dat Den Haag PVV- of FVD-kiezers negeert, dit gaat erom dat de leiding van die partijen tijdens de machtsvorming niet voor hun kiezers opkomt.

En dus zijn slechts zestien van die 89 ‘centrumrechtse’ zetels (JA21 negen, BBB vier, SGP drie) in deze coalitiesamenstelling min of meer genegeerd. Op links geldt dit voor 29 zetels (GL-PvdA twintig, SP drie, Denk drie, PvdD drie).

De rechtse politicus die klaagde over de ondemocratische benadeling van rechtse kiezers had kortom even gemist dat die hele benadeling niet bestaat.