Mezzosopraan Nora Fischer: ‘Ik heb me afgevraagd of ik na de dood van mijn zus ook bevrijding mocht ervaren’
Verlies Nora Fischer, mezzosopraan, verloor haar zus en haar zangstem. „Mijn keelspieren raakten zo strak aangespannen, na jaren van spotlights, stress en verwarring, dat het geluid er helemaal niet meer doorheen kwam.”
Nora Fischer (38) steekt de sleutel in de voordeur van Splendor, vroeger een Joods badhuis in het hart van de vroegere Joodse buurt in Amsterdam, nu een clubhuis van een muzikantencollectief. Ze leidt trots rond. Bar, café, concertzalen. Ruim tien jaar geleden was ze een van de oprichters van het collectief. In die tijd was Nora Fischer een rijzende ster in de klassieke muziek, een mezzosopraan voor wie componisten als Louis Andriessen muziek schreven. Ze trad op in concertzalen over de hele wereld.
Maar nu zingt ze niet meer, ze kán niet meer zingen. Ze maakte een theatervoorstelling over dat dramatische verloop van haar carrière, en over het verlies van haar zus. Vervolgens schreef ze er ook een boek over (Hoogspanning), dat deze maand uitkwam, en werd er een documentaire (Nora speelt Nora) over haar gemaakt, die komende dinsdag door de NTR wordt uitgezonden.
Wat ze moeilijk vindt, en daarmee opent ze het gesprek, is dat haar persoonlijke verhaal steeds meer voelt als een wit, geprivilegieerd verhaal nu er iets veel groters speelt, iets waarover ze zich nog niet eerder heeft durven uitspreken. Namelijk de oorlog die Israël in Gaza voert, en hoe dat de Joodse gemeenschap, háár gemeenschap, uit elkaar drijft. Precies in de week dat we elkaar spreken besloot ze dat ze daar niet langer over wil zwijgen. Haar laatste zetje over de drempel was de ophef die ontstond nadat Het Concertgebouw een concert wilde annuleren van de Stichting Chanukah Concert omdat die de zanger Shai Abramson had geprogrammeerd, die verbonden is aan het Israëlische leger.
„Ik vind de keuze om deze man uit te nodigen gevaarlijk en provocerend. En als Het Concertgebouw vervolgens iets doet dat mij erg oplucht, namelijk de ethische grenzen bewaken, wordt weer gezegd dat het de Joodse gemeenschap schaadt, dat het antisemitisch is. Zo worden kritiek op Israël en antisemitisme voortdurend aan elkaar geplakt. Alsof dat hetzelfde is. Ik zie een staat die een superioriteitsprincipe als basis heeft niet als de oplossing voor wat ons is aangedaan. Liever strijd ik voor een gezonde democratie waarin alle minderheden veilig kunnen leven, júíst omdat ik niet wil dat anderen overkomt wat mijn voorouders is overkomen. Heel veel Joden denken daar zo over en willen niet worden meegesleept in deze propagandamachine die kritiek op Israël laat klinken als antisemitisme. Maar ons perspectief wordt nauwelijks gehoord. Dat is zó pijnlijk. Het echte antisemitisme wordt hierdoor volledig tenietgedaan.”
Tot 7 oktober 2023 zat ze in een loyaliteitsconflict, zegt ze. „Ik ben opgegroeid met het narratief van onschuldige Joden die recht hebben op die plek en dat heel vredelievend hebben proberen te doen. Over de dagelijkse werkelijkheid van de Palestijnen hoorden wij niets. Ik zeg in volle schaamte dat 7 oktober misschien nodig was om voorgoed te breken met dat narratief.”
Ben je erop voorbereid dat de woede zich nu ook op jou kan richten? Het Concertgebouw, en ook directeur Simon Reinink persoonlijk, kreeg hevige kritiek. Zoals iedereen die zich hierover uitspreekt.
„Ja, dat is de reden dat ik daar eerder nog niet klaar voor was. Als je een ingepeperd narratief aan het ontleren bent, ben je een tijdje heel wankel. Maar wat is mijn angst vergeleken met de realiteit van ongelooflijk veel mensen? Ik kom uit een familie met enorm veel privileges” – haar vader is de Hongaarse dirigent en componist Iván Fischer, haar moeder is blokfluitist Anneke Boeke – „moet ík me dan laten tegenhouden omdat ik bang ben, terwijl er een genocide plaatsvindt? Ik vind het heel eng hoor, absoluut. Daar gaat mijn boek ook over: ik wil dat iedereen me lief vindt. Maar ik weet dat elke stem die zich uitspreekt van waarde is.”
Je moeder is niet Joods, toch?
„Ik word weleens als nep-Jood bestempeld omdat inderdaad alleen mijn vader Joods is. Maar ik weet ook: als Hitler nu aan de macht was, zouden ze me gewoon naar Auschwitz brengen. De Joodse identiteit zit heel diep in mij.
