Yvonne Keuls (1931-2025) was een veelschrijver die vocht tegen alle vormen van maatschappelijk onrecht
Schrijfster Yvonne Keuls richtte zich in haar boeken op de machtelozen in de maatschappij. Als schrijver was ze activist en hulpverlener; als activist gebruikte ze haar pen als wapen. Tot op hoge leeftijd.
Gedrevenheid bepaalde het lange, lange leven van Yvonne Keuls, het was een gevecht tegen haar eigen demonen, tegen viespeuken en autoriteiten en bovenal tegen onrecht, dat zij dikwijls in hoofdletters beschreef. De schrijfster overleed op 93-jarige leeftijd in Den Haag. ‘Ik heb geen ideaal karakter,’ verklaarde ze in 2018 in een interview in NRC Handelsblad. ‘Dat koppige, rechtlijnige… Als ik eenmaal een standpunt heb…’
Deze aanzet tot zelfreflectie was een schot in de roos, maar een waarneming die tegelijkertijd tekortschoot. In bijna al haar boeken richtte ze zich tegen allerlei vormen van maatschappelijke achterstelling. Daarin was ze allereerst fanatiek, maar daarnaast oprecht en ontroerend, en, paradoxaal genoeg, ook nog geestig en zelfs luchtig. Ze schreef bijvoorbeeld een gewapend essay tegen de stuitende discriminatie die zij als getrouwde vrouw had moeten ervaren en koos voor een ironische toonzetting.
Zo herinnerde Keuls aan haar bewerking voor tv, eind jaren zestig, van De boeken der kleine zielen van Couperus. Vijftien maanden had ze daarvoor gebuffeld. De befaamde acteur Paul Steenbergen had haar bij de NCRV aanbevolen. Dan schrijft Yvonne Keuls: ‘En zo begon ik op een dag te werken. Zonder contract, zonder onkostenvergoeding. ‘Zolang je niet om geld gaat zeuren, krijg je de kans van je leven’, zei Paul Steenbergen tegen mij.’
Haar vriendin Hella Haasse wist raad. Ze moest een stipendium aanvragen bij de Vereniging van Letterkundigen, de tegenwoordige Auteursbond. Dat deed Harry Mulisch ook altijd, wist Haasse. En met succes. Keuls: ‘Ik schreef een enthousiaste brief en kreeg het volgende antwoord: ‘Mevrouw, voor uw levensonderhoud moet u zich tot uw echtgenoot wenden’.’
‘Ik ben bezig met mijn leven, niet met mijn leeftijd’
Schrijven boven alles
Yvonne Keuls was een veelschrijver. Ze heeft zo’n honderd publicaties op haar naam staan. Romans, kinderboeken, jeugdboeken, korte verhalen, columns, hoorspelen, toneelstukken, bewerkingen voor tv van werk van Louis Couperus, Simon Vestdijk en Marnix Gijsen. Ze is altijd blijven schrijven, tot op hoge leeftijd.
‘Ik ben bezig met mijn leven, niet met mijn leeftijd’, zei ze in een vraaggesprek met dagblad Trouw. ‘Mijn leeftijd is nooit een reden geweest om niet te schrijven. Ik zie sowieso geen enkele reden om niet te schrijven.’
Tegen de verdrukking
De wereld die Keuls beschreef van jongeren die onder miserabele omstandigheden tegen alle verdrukking in overeind proberen te blijven, vormde in menig opzicht het spiegelbeeld van haar eigen jeugd. Ze was een oorlogskind. Als dochter van een joodse vader en een Indische moeder die in 1938 vanuit Nederlands-Indië naar Nederland kwamen, stond ze op jonge leeftijd in feite alleen op de wereld.
‘Mijn leeftijd is nooit een reden geweest om niet te schrijven. Ik zie sowieso geen enkele reden om niet te schrijven.’
Haar vader was een zware tuberculosepatiënt en maakte in 1944 een einde aan zijn leven; van haar moeder had ze weinig te verwachten. Die was van Batavia naar Holland verhuisd en had geen idee van de wereld waarin ze terecht was gekomen. Ze heeft nooit kunnen aarden. Yvonne Keuls was 13 jaar toen de oorlog voorbij was. Ze moest zien dat ze zo snel mogelijk volwassen werd.