Arbeidsmigratie: Achter onze goedkope groenten schuilt een wereld van illegale arbeid
In het grootste kassengebied van Europa, in het Spaanse Almeria, staan ontelbare sloppenwijken. De regio is een magneet voor migranten, die hier makkelijk zes dagen per week kunnen werken, ook zonder papieren.
In de courgettekas lopen geiten, stugge dieren die de hitte van de kas kunnen verdragen. Dat ze hier lopen is een hele vertoning, de bewoners van het naastgelegen dorp gluren lachend naar binnen. “Binnen vier dagen is alles kaal, dan kan de boer weer inzaaien. En dan is de grond meteen bemest”, vertelt de herder, een Marokkaanse man die wegvlucht als we vragen om een foto.
Net als velen is hij hier ‘illegaal’, dat wil zeggen zonder werk- of verblijfsvergunning. In dit dorp komen de meesten uit Marokko. Sommigen uit Senegal of Algerije.
Diegenen die hier al het langst wonen hebben de oude, ingestorte boerderij ingenomen, en er met stenen, hout en plastic hutten in en omheen gebouwd. Anderen binden vijf pallets aan elkaar: vier in een staand vierkant en één bovenop, omspannen met plastic om het verblijf zo wind- en regenvrij te maken.
Bijna niemand hier heeft papieren. Weinigen spreken Spaans. Elke week verschijnen medewerkers van het Rode Kruis om taallessen te geven en de migranten wegwijs te maken in Spanje. Soms nemen ze wat cadeautjes mee: een fietstas, wat eten, schoon drinkwater. Veel van de inwoners van de sloppenwijken hier drinken irrigatiewater, vervuild door landbouwgif en kanalisatie.
Het kan 50 graden worden in de kassen, tegen een relatief laag loon. En de concurrentie van de Marokkaanse landbouw wordt steeds groter.
Antonio kan nauwelijks Spanjaarden vinden voor het werk, zelf woont hij ook in een buurt met alleen maar migranten, vertelt hij. “Maar”, zegt hij, “de Spaanse jongeren willen hier ook niet werken. Het kan 50 graden worden in de kassen, tegen een relatief laag loon. En de concurrentie van de Marokkaanse landbouw wordt steeds groter.”Vrachtwagens uit alle landen rijden noordwaarts, de billboards langs de wegen vol zwaaiende antropomorfe groenten- en fruitmannetjes die nieuwe bestrijdingsmiddelen aanprijzen.
Zouden de Nederlandse consumenten iets weten over de herkomst van hun groenten?
Bij bijvoorbeeld de Lidl en Aldi zijn de groenten redelijk te herleiden tot de producent en locatie. Bij Albert Heijn blijft het gissen. ‘Spanje’, veel verder kom je niet. En onder welke omstandigheden dat verbouwen gebeurt, daar vind je niks over. Steeds meer labels proberen werkomstandigheden te verbeteren, maar lokale vakbonden blijven kritisch.
Bij bijvoorbeeld de Lidl en Aldi zijn de groenten redelijk te herleiden tot de producent en locatie. Bij Albert Heijn blijft het gissen. ‘Spanje’, veel verder kom je niet.
“Ik weet zeker dat bijna geen boer met illegale migranten werkt”, zegt Antonio, “want daar staan enorme boetes op”. Maar bij een café waar rond 9 uur de voorwerkers en boeren elkaar zien voor ontbijt wijst hij de dure auto’s aan: “Die zijn van de boeren die wel met ongedocumenteerden werken”. Het is een gevaarlijke mix. De groenteteelt, de lage inkomens van de arbeiders en migranten, de machtspositie van de internationale supermarkten. Europa vaart er wel bij, en lokaal extreemrechts kapitaliseert erop. De moestuin van Europa oogt zeer fragiel.