Het best werkende middel tegen alzheimer? Een vaccin dat gewoon verkrijgbaar is
Ineens regent het studies die erop wijzen dat aan alzheimer soms een virusinfectie voorafgaat. Als dat zo is, kun je dan dementie voorkomen met zoiets simpels als een zalfje of een vaccin?
Het best werkende middel tegen alzheimer is dus niet een van de nieuwe medicijnen waarop de laatste jaren veel onderzoekers en fabrikanten hun hoop hadden gevestigd. Niet het begin dit jaar tot de Europese markt toegelaten middel lecanemab, dat de voor alzheimer zo kenmerkende eiwitplaques in de hersenen afbreekt. Niet het vaak voorgeschreven galantamine, een stof die de signaaloverdracht tussen hersencellen stimuleert.
Nee: het best werkende middel tegen alzheimer is een vaccin. Liefst 20 procent effectief in het voorkomen van de dementie, is die inenting, volgens een in april verschenen Brits onderzoek. Beslist geen wondermiddel dus. Maar, in elk geval op papier, een stuk betere score dan de schaarse procentpuntjes winst die bestaande medicijnen bieden. En het vaccin is gewoon verkrijgbaar. Het is de prik tegen gordelroos, die als het goed is binnenkort zal worden vergoed voor 60-plussers.
Met een beetje goede wil is er nog een middel dat helpt tegen alzheimer. Dat is valaciclovir, of een verwante stof zoals aciclovir (bekend als Zovirax) of faciclovir. Ook al gewoon verkrijgbaar, via drogist of huisarts, als pil of zalfje tegen een hardnekkige koortslip of virale oogontsteking. Het zijn middelen die de vermeerdering tegengaan van het herpesvirus. Mensen die hun koortslip of oogontsteking behandelden, hebben pakweg 10 tot 25 procent minder risico om later alzheimer te krijgen, schreef een team onderzoekers vorige maand in artsenblad The British Medical Journal.
En dat betekent nogal wat, in het succesarme wereldje van het alzheimeronderzoek. ‘Het is tijd om op te roepen tot actie. Om degenen die in de eerstelijnszorg werken en de bevolking in het algemeen hierover te informeren’, reageert hoogleraar epidemiologie Cornelia van Duijn op het koortsliponderzoek. Van Duijn studeerde en promoveerde in Nederland, voordat ze de overstap maakte naar de universiteit van Oxford. ‘Het kan al zo simpel zijn als: pas extra op als je een koortslip hebt, dat je het virus niet via je koffiekopje overdraagt op anderen’, zegt viroloog Werner Ouwendijk (Erasmus MC).
Dement brein is ontstoken brein
Dát er een diepzinnig verband bestaat tussen infecties en dementie, is nauwelijks nieuws. Bij een ernstige infectie kunnen ouderen een delier krijgen, een tijdelijke ontregeling van het brein die erg lijkt op dementie. En na de Spaanse griep van 1918 was er een plotse piek in parkinsonachtige verschijnselen, vertelt Jinte Middeldorp, neurowetenschapper bij het Rijswijkse centrum voor primatenonderzoek BPRC. ‘Op de achtergrond was deze gedachte altijd al aanwezig.’