UWV en SVB: Het sociale stelsel moet drastisch eenvoudiger, zelfs wij raken de weg kwijt
Het Nederlandse sociale stelsel is niet alleen een doolhof voor burgers, ook de uitvoerders UWV en de SVB raken erin verdwaald. Maak het eenvoudiger, is hun hartenkreet aan de Tweede Kamer. ‘Schiet niet steeds in de regel-reflex.’
Stel, drie gepensioneerde broers en zussen wonen samen. Ieder ontvangt 70 procent van het minimumloon aan AOW, zoals alle alleenstaande gepensioneerden. Als één van hen overlijdt, daalt de uitkering van de twee die achterblijven plots naar 50 procent. Volgens de wet wonen ze nu samen, met een lagere uitkering tot gevolg. “Dat is echt niet van deze tijd”, zegt Diana Starmans, bestuurder van de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die de AOW uitvoert.
De wet stamt uit 1957, zegt ze, en toen was het makkelijk: je was gehuwd of alleenstaand. Nu zijn er 21 verschillende ‘leefvormen’ die de SVB regelmatig tegenkomt en die moeten eindigen in hetzelfde malletje: je bent samen of je bent alleen. “Voor burgers is dat onduidelijk. Als je partner in een verpleeghuis woont, ben je dan samen of alleen? En wat als je een kleinkind in huis hebt?”
Het gevolg: onduidelijkheid voor burgers en hoge uitvoeringsdruk omdat de SVB, bij twijfel, tot achter de voordeur moet controleren of burgers zichzelf in het juiste hokje plaatsen. En mogelijke terugvorderingen bij AOW’ers die de fout in zijn gegaan, ook al waren ze te goeder trouw.
“Mensen die bij ons komen werken hebben ongeveer anderhalf jaar nodig om te snappen hoe het precies zit. Anderhalf jaar? Ja, anderhalf jaar.”
Diana Starmans, Sociale Verzekeringsbank SVB
Onder sociaal minimum
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), dat werkloosheids-, ziekte- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen uitvoert, worstelt ook met een doolhof aan regels. En ontvangers van die uitkeringen dus ook. Het kan gebeuren dat een uitkering zo laag is dat deze onder het sociaal minimum zakt. Dan hebben mensen recht op een aanvulling.
“Kom los van die regelreflex. Ga als Kamerlid niet eindeloos zitten knutselen en kleien aan wetgeving.”
UWV-bestuurder Nathalie van Berkel.
Kom los van die regelreflex
Jaarlijks zou de Tweede Kamer een ‘vereenvoudigingswet’ moeten aannemen, vinden SVB en UWV, en ook eens regels moeten schrappen. Voorstellen tot vereenvoudiging hebben ze al: laat de leefvormen van de AOW aansluiten bij het leven in 2025 bijvoorbeeld, en hoog alle uitkeringen op tot het sociaal minimum, zodat een aanvulling niet nodig is.
Hoog uitkeringen op tot het sociaal minimum
Hoe het nu is
Wie zijn baan verliest, arbeidsongeschikt raakt, of op jonge leeftijd ziek is, valt terug op een uitkering: WW, Wia of Wajong. Die uitkeringen zijn doorgaans zo’n 70 procent van het laatstverdiende loon. Wie al weinig verdiende, zakt daarmee onder het sociaal minimum. Aanvullen kan via een extra toeslag van het UWV, niet te verwarren met de bekende huur- of zorgtoeslag. Het aanvraagproces voor deze toeslag is ingewikkeld, kent veel voorwaarden en een foutje kan leiden tot terugbetalingen. Veel mensen vragen de toeslag daarom niet aan – uit angst, of onwetendheid.
Het voorstel
Verhoog op korte termijn direct de uitkering van de meest kwetsbaren, zoals Wajongers, tot het sociaal minimum. Op de langere termijn: garandeer dat alle uitkeringen – ook WW en Wia – minstens het sociaal minimum bedragen. Zo zijn mensen niet meer afhankelijk van ingewikkelde toeslagen en lopen ze geen inkomsten mis.