Hoe westers was de renaissance eigenlijk?
De Italiaanse renaissance geldt als de bakermat van de westerse kunst en cultuur. Maar hoe westers was de inspiratie voor de renaissance? Wieteke van Zeil ziet in The National Gallery in Londen ook veel Arabische invloeden.
Zou u willen dat er in onze scholen gebruik wordt gemaakt van Arabische cijfers?’
In 2019 stelde een wetenschappelijk onderzoeksbureau in Pittsburgh deze vraag aan 3.200 Amerikanen. Ruim de helft van de respondenten (56 procent) zei nee, 15 procent had geen mening. Die gezamenlijke 71 procent zou mogelijk liever hebben dat we het in dit bericht over LXXI procent hadden, van MMMCC respondenten.
Of zouden ze niet doorhebben dat de vraag over de cijfers 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, en 9 ging? Ons Arabische numerieke systeem, dat ze als kind zo enthousiast opdreunden bij het kijken naar Sesamstraat? De cijfers die ze leerden van Graaf Tel en de kleuterschooljuf, die zich in de 7de eeuw uit India naar de Arabische wereld uitspreidden en in de 13de eeuw dankzij de Italiaanse wiskundige Fibonacci in gebruik raakten in Europa?
Het onderzoek ging niet over schoolsystemen, maar over vooroordelen. ‘Het verdrietigste en grappigste bewijs van Amerikaanse onverdraagzaamheid dat ooit in onze data verscheen’, schreef John Dick, de directeur van het onderzoeksbureau destijds op Twitter. Voor de 56 procent die meteen ‘nee’ had geantwoord, was het woord ‘Arabisch’ blijkbaar genoeg om niet verder na te denken.
Wat het onderzoek ook laat zien: wat wij als ‘westers’ beschouwen, hoeft helemaal niet westers te zijn. De Arabische (en eigenlijk dus ook Aziatische) cijfers die we dagelijks gebruiken bijvoorbeeld. Zo gewoon, dat je je niet afvraagt waar ze vandaan komen. De tulpen op je balkon, of het potje schaak met je vriend. De woorden algebra, suiker, caravan, masker of matras (allemaal Arabisch), ook het woord cijfer.
Als je dat eenmaal doorhebt, probeer het dan eens toe te passen op iets typisch ‘eigens’ als de Europese keuken, of, zoals nu in Londen te zien is: renaissancekunst. De kunst die vanaf eind 13de eeuw werd gemaakt in een piepklein gebied, Italië (het begon in Toscane), en die nog altijd wordt beschouwd als de bakermat van de westerse kunst en cultuur.