Dutilhhuis

Op de Nationale Dodenherdenking gaat het ook om de woorden. Er is strijd over de plek die hedendaagse oorlogsslachtoffers mogen innemen tijdens de herdenking. In het radioprogramma Dit is de Dag ging antropoloog Daniëlle Braun in gesprek met rabbijn Yanki Jacobs. Jacobs zei dat je op alle andere dagen andere (lees: Gazaanse) oorlogsslachtoffers mag herdenken, maar dat 4 mei exclusief is voor nationale slachtoffers en voor de Holocaust. Braun vertelde dat ze juist met haar familiegeschiedenis als joodse niet anders kan dan een link met het heden maken: „Je herdenkt het verleden, maar je kunt dat nooit los zien van het heden.” De nationale herdenking begon ooit met militairen, toen kwamen joden erbij, en later pas homoseksuelen. Zij doen overigens ook al jaren een ‘alternatieve’ herdenking bij het Homomonument.

Braun gaf de woorden aan wat ik voelde. In de bergen werd ik herinnerd aan een spirituele wijsheid die het zo zegt: ‘separation is an illusion’, afscheiding is een illusie. Uiteindelijk zijn wij mensen verbonden met elkaar op deze aarde. Je kunt doen alsof de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust los staan van de rest van de geschiedenis, maar dat is niet zo. De nog levende Gazanen en de meer dan 50.000 dode Palestijnen verdienen dat zij tijdens de Nationale Dodenherdenking niet gehoord hoeven worden via een boze Damschreeuwer. Recht doen aan Palestijns leed sluit het Joodse leed van toen en nu niet uit, en mag natuurlijk op geen enkele manier reden zijn om de Holocaust te bagatelliseren of antisemitisme aan te wakkeren.

Wat we zeker weten is dit: ‘Nooit meer’ is niet gelukt. En daar hebben we uit respect voor alle slachtoffers op een waardige wijze bij stil te staan.

Wel of geen aandacht voor Gaza op 4 mei?

Deze week gebeurde er iets interessants op de radio. Bij Dit is de Dag gingen rabbijn Yanki Jacobs en antropoloog Danielle Braun, ook Joods, in gesprek over de Nationale Dodenherdenking. De aanleiding was de alternatieve herdenking in Den Haag, waar ook aandacht wordt besteed aan Gaza. Jacobs vond dat 4 mei moet draaien om de Tweede Wereldoorlog, Braun wilde ook ruimte creëren voor slachtoffers van hedendaags geweld, zeker als Nederland er indirect bij betrokken is – zoals in Gaza. […]

Hier is een woord voor, namelijk betrekkingswaan. Je denkt dat iets over jou gaat, maar dat is niet zo. Dat mensen mij geen cadeau geven verraadt vooral hoe zij denken over cadeaus geven, niet hoe zij denken over mij. Dat kan ik alsnog heel stom vinden (het is in elk geval niet attent), maar dat maakt het nog geen provocatie.

Hetzelfde geldt voor de mensen die op 4 mei aandacht willen voor Gaza. Daar kun je van alles van vinden, maar dat ze dat willen zegt niks over jou. Het zegt precies wat ze zeggen dat het zegt: dat ze het onverteerbaar vinden dat er, tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog, op grote schaal mensen worden gedood terwijl de hele wereld toekijkt.

Floor Rusman is redacteur van NRC