Opinie: Onze aanpak van armoede is een bureaucratische uitputtingsslag, voor gemeente én inwoner
Hoeveel hulp een gezin in de bijstand krijgt, verschilt honderden euro’s per postcode. Deze lappendeken van lokale regelingen maakt het armoedebeleid niet alleen onuitlegbaar oneerlijk, maar ook onnodig complex.
Een analyse van gemeentelijke inkomensafhankelijke regelingen bevestigt dit beeld. Een stel in de bijstand met twee kinderen in Rotterdam kan meer dan 3.000 euro aan gemeentelijke ondersteuning per jaar ontvangen. In het nabijgelegen Lansingerland is het minder dan de helft. Deze verschillen tussen gemeenten zijn onrechtvaardig en creëren ongelijkheid.
Maar ook in praktisch opzicht is deze aanpak onhoudbaar. Zo heeft de moeder die wij spraken een vindingrijke oplossing voor de afvalstoffenheffing die ze nu moet betalen. ‘Binnen 8 minuten ben je in Rotterdam, iedereen zet het afval in de auto en gooit het daar weg.’
Over de auteurs
Jasper J. van Dijk en Julia van Rijn zijn onderzoekers aan het Instituut voor Publieke Economie.
Onnodig complex
Er leven bijna twee miljoen mensen rond de armoedegrens. Geenhuishouden kan rondkomen van alleen de bijstand of het minimumloon. De Rijksoverheid probeert dit op te lossen met een stapeling aan toeslagen en uitkeringen, maar ook deze schieten tekort, zo becijferde de Commissie Sociaal Minimum. Vervolgens doen gemeenten pogingen om de ontstane gaten te dichten, maar dit zorgt voor oneerlijke verschillen en een woud aan regelingen.
Stress
De versnippering leidt tot talloze loketten, voorwaarden en typen vergoedingen. Daardoor zijn mensen in armoede veel tijd en mentale energie kwijt aan de vele trajecten en de bijbehorende administratie. De overheid moet voor deze groep juist toegankelijk zijn. Met de stress die kwetsbare huishoudens al hebben, is het vaak ondoenlijk om zich ook nog door de lokale bureaucratie heen te worstelen.
Volgens een ervaringsdeskundige lijkt er sprake te zijn van ontmoedigingsbeleid. ‘Bij het aanvragen van de individuele inkomenstoeslag moest een formulier van twaalf pagina’s worden ingevuld. Dit kostte anderhalf uur, samen met een professional.’ De manier waarop gemeenten mensen benaderen helpen daarbij ook niet: ‘Je voelt je soms net een bedelaar’, zei een andere ervaringsdeskundige. Het gevolg is dat mensen geld mislopen dat ze goed hadden kunnen gebruiken.
Juiste loket
Tegelijkertijd kunnen gemeenten zich inzetten voor het versimpelen en harmoniseren van hun regelingen, bijvoorbeeld door 21 verschillende participatieregelingen samen te voegen. Dan vinden inwoners makkelijker het juiste loket, verdwijnen onuitlegbare verschillen én slinkt de administratieve last bij de (lokale) overheid.
Dit speelt capaciteit vrij voor het bieden van maatwerk in situaties waarin dit het meeste voor mensen betekent. Op deze manier wordt inkomensondersteuning in Nederland weer behapbaar en effectief.
Als we armoede effectief willen bestrijden, zonder dat het een bureaucratische uitputtingsslag blijft voor gemeenten en inwoners, moeten we armoede gecoördineerd aanpakken. Landelijk doen wat landelijk kan, leidt tot een eerlijker en eenvoudiger vangnet voor bijna twee miljoen mensen.