Op pad met de dakloze stadsgids om de schaduwzijde te leren zien
Op een koele middag verzamelen zich twintig belangstellenden aan de voet van de Erasmusbrug in Rotterdam voor een stadstour die door daklozen wordt gegeven. Terwijl de deelnemers zich vergapen aan de skyline, met de 215 meter hoge Zalmhaventoren als blikvanger, zegt organisator Thamar Kemperman op onheilspellende toon: ‘Deze torens hebben lange schaduwen.’ Ze wil maar zeggen: achter de glanzende façade heeft de Maasstad een ander gelaat.
‘Moet er iemand nog plassen?’, vraagt ze het gezelschap, volwassenen van alle leeftijden, voornamelijk wit. ‘Dan is dit het goede moment, de tour gaat namelijk tweeënhalf uur duren. Maar als je nu niet gaat, dan weet je wel hoe het is om dakloos te zijn en je je behoefte lang moet ophouden.’
De gidsen Sid-Ahmed Lala, Marco en Xavier Cata laten samen met Thamar Kemperman van de Pauluskerk zien met welke vooroordelen daklozen te maken krijgen.
De stadstour, georganiseerd door de Pauluskerk in samenwerking met (voormalige) daklozen, is populair. Tot en met de zomer zijn de tot nu toe geplande rondleidingen, die ook bij slecht weer gewoon doorgaan, volgeboekt. Voor 15 euro krijgen deelnemers een confronterende blik op hun eigen stad, door de ogen van een dakloze. De opbrengst van de tour komt ten goede aan mensen die worstelen met de gevolgen van dakloosheid.
‘Dit was jarenlang mijn vaste slaapplek’, zegt Xavier Cata (44) – geboren Belg, praat op zachte toon – als het gezelschap halt houdt onder een afdakje van de parkeergarage bij de Erasmusbrug. Het ruikt er naar urine, even verderop zit een dakloze man met grote boodschappentassen een sigaret te roken. ‘Deze plek heeft mij goed gediend’, zegt Cata, die er jarenlang ’s nachts verbleef maar nu in een tuinhuisje logeert.
Alhoewel: midden in de nacht werd Cata hier ooit aangevallen door ‘drie Oostblokkers’. Het geweld kwam uit het niets. ‘Ze waren duidelijk onder invloed. Ze keken niet helder uit hun ogen.’ Cata ontsnapte en vluchtte naar het Hilton Hotel, waar het personeel de politie belde.
‘Wat een keihard leven’, verzucht Lia de Koning (71), een gepensioneerde ic-verpleegkundige met het haar in een staartje. Ze is gekomen om ‘de wereld van dakloze mensen beter te leren kennen.’ Maar ze vindt het ook een tikkeltje ongemakkelijk. ‘Wij, mensen met geld, komen toch naar dakloze mensen kijken. Het voelt een beetje als armoedetoerisme.’ […]
Verderop in het Museumpark laat Lala het publiek stoppen. Hij staat voor een bruggetje, met daaronder grote rotsblokken. Vroeger sliep hij hier vaak, maar dat is nu niet meer mogelijk. ‘De gemeente heeft die rotsen hier expres neergelegd.’
Dakloosheid kan iedereen overkomen, waarschuwt hij zijn bezoekers. ‘Ik was politieagent in Algerije toen daar de burgeroorlog uitbrak. Ik zag hoe radicale islamisten mijn vrienden vermoordden.’ Hij vluchtte naar Nederland en kwam op straat terecht.
‘Mensen zeggen dat alleen God de macht heeft om een leven te schenken’, zegt Lala. ‘Maar dat is niet waar. Mensen kunnen dat ook. Een glimlach naar een dakloze die het niet meer ziet zitten, kan een leven redden. Echt waar. Wij willen gezien worden, wij zijn geen monsters.’
Lala pleit voor een permanente opvang waar alle daklozen, ongeacht nationaliteit of verblijfsstatus, kunnen worden opgevangen. ‘Daarmee haal je in één keer de ellende van straat.’ Als iemand uit het publiek vraagt of hij niet bang is voor een aanzuigende werking, reageert hij fel. ‘Speculatie. Dat wordt altijd gezegd om die opvang maar niet te hoeven regelen. Probeer het eens één jaar. Als er massaal dakloze mensen naar Rotterdam komen, sta ik achter je. Maar dat is nooit bewezen.’ […]
In Rotterdam slapen elke dag 250 tot 350 mensen op straat. Gepensioneerde communicatie-expert Leydes vindt dat ‘eerlijk gezegd’ nog wel overzichtelijk. ‘Dat kunnen we toch oplossen? Schandalig dat in een rijk land als Nederland er voor die paar honderd mensen geen opvang wordt geregeld.’