Dutilhhuis

De VVD heeft niet alleen buitenlanderhaat genormaliseerd maar ook onbenullig kortetermijndenken

Column Sander Schimmelpennincks

Voor mensen met een hekel aan de VVD was het een amusante week. Nieuwsuur ging langs in Laren, om de zoute tranen van de bewoners te proeven nadat er een belastingverhoging voor spaarders was aangekondigd. Een onaangename mevrouw met parelketting fulmineerde dat ‘ze’ van haar geld moesten afblijven. Geld waar ze ongetwijfeld enorm hard voor had gewoond en geërfd.

Hoewel de belastingverhoging voor kleinere vermogens door de onrust meteen weer werd teruggedraaid en grotere vermogens via een tijdelijke verlaging van de box 2-belasting juist mínder belast worden, beklijft bij de eigen achterban het beeld van een VVD die klungelt en niet levert. De herboren Jesse Klaver wist de deal met het minderheidskabinet als zijn overwinning te presenteren. ‘Rechtse mensen hebben het idee dat het pakket voor hen slecht uit zal vallen als Pro zo positief is’, zei minister Karremans. Tja, waar zouden ze dat idee toch vandaan hebben?

Tijdens de verkiezingscampagne van 2025 bleek hoe ver de VVD heen was; nadat men de hele campagne GroenLinks-PvdA had verketterd, steeg gejuich op toen die partij bleek te hebben verloren. Alsof men zelf niet óók verloren had. Een jaar later moet er in een versnipperd parlement gewoon worden samengewerkt, en moeten de sommetjes van minister Heinen rondrekenen.

De VVD heeft niet alleen buitenlanderhaat en xenofobie genormaliseerd, maar ook economisch egoïsme en onbenullig kortetermijndenken. Dat was niet moeilijk in een land waar iedere huizenbezitter vermogend werd en dat geluk verwart met verdienste. Voor velen is het echter nog niet genoeg; een agressieve (online)lobby bevecht niet alleen het huidige pad van scheefgroei en oneerlijke belastingdruk, maar wil eigenlijk alle kapitaalbelastingen afschaffen. ‘Anders vertrekken wij’, bluffen allerhande middenstanders, alsof iemand ze zou missen.

Voor de bühne zegt de VVD dat men niet hoeft te kiezen tussen het zwaarder belasten van werk of kapitaal, en dat de overheid simpelweg minder moet uitgeven. In de praktijk, zeker met een oorlog in Europa, blijkt dat helemaal niet te kunnen. De VVD houdt de eigen kiezer aldus dom, door die kiezer niet mee te nemen in de moeilijke beslissingen en harde keuzes die bij de politiek horen. In plaats van het eerlijke verhaal, kiest de VVD steevast voor het infantiele demoniseren van links en populistische kletskoek.

De spagaat van de VVD is de spagaat van de Nederlandse middenklasse; men zegt dat werken moet lonen, maar bedoelt eigenlijk vermogen. Werken willen ook VVD’ers immers zo min mogelijk, voor zover de vergrijzende achterban überhaupt al werkt. Het zelfbedrog van de VVD is het zelfbedrog van Nederland; je kan niet tegelijkertijd opkomen voor zowel de werkende Nederlander als voor de rijke Nederlander. Dat zijn namelijk twee verschillende Nederlanders.

Veel VVD’ers zullen zich hopelijk de komende jaren realiseren dat ze helemaal niet zo rijk zijn als ze dachten. Dat de tonnetjes die tien jaar geleden nog genoeg leken, inmiddels te weinig zijn om kansen te kopen voor hun (klein)kinderen. En dat het misschien toch wel fijn is als de overheid zaken als onderwijs, kinderopvang en betaalbare woningen voor haar rekening neemt.

De VVD was ooit een partij die impopulaire dingen deed die nodig waren, en daar had de eigen achterban respect voor. Ondernemers snappen heel goed dat je soms pijn moet incasseren, en dat als werken moet lonen, arbeid minder zwaar moet worden belast. Minister Heinen ademt echter in alles de zachte heelmeester die hij is, en is geen partij voor lobbyisten. Hij gaf zijn ‘hyperfocus’ de schuld van zijn geklungel, maar we zien allemaal waardoor hij zich werkelijk laat leiden: angst.

RIJKSBEGROTING: Een minderheidskabinet vergt wat meer bescheidenheid, soms ook van de oppositie

COMMENTAAR VOLKSKRANT RAOUL DU PRE

Het is ieders goed recht om voor de eigen wensen op te komen. Maar als die overal bij worden gesleept, kan een minderheidskabinet niet besturen.

Opnieuw gaat het kabinet nerveuze weken tegemoet. De opluchting na de redding van de begroting van Sociale Zaken sloeg om in teleurstelling toen bleek dat het nieuwe stelsel van belastingheffing op vermogensrendement niet op voldoende steun kan rekenen.

Zelfs tot verbazing van de VVD-minister van Financiën werden mensen met 50 duizend euro of meer aan vermogen door het rechterdeel van de Kamer spontaan gebombardeerd tot ‘kleine spaarders’, naar wier rendement de overheid geen vinger mag uitsteken.

Het kabinet moet iets anders bedenken, want die belastingheffing voorziet voor een belangrijk deel in de dekking voor de invoering van de vermogenswinstbelasting in box 3: niet meer jaarlijks afrekenen over de waardestijging van het vermogen, maar pas op het moment dat het rendement daadwerkelijk wordt geïnd.

Voor veel grote vermogensbeheerders betekent dat een zeer profijtelijk uitstel van belastingbetaling. En voor minister Eelco Heinen van Financiën betekent het een – zelfverkozen – miljardenaanslag op zijn meerjarenbegroting.

In zijn hoop dat de gewenste steunpilaren JA21, BBB en SGP zo blij zouden zijn over het nieuwe stelsel dat ze de dekking op de koop toe zouden nemen, kwam Heinen echter van een koude kermis thuis. Het plan werd met de grond gelijk gemaakt. Er moet een nieuw voorstel komen.

Daar is waarschijnlijk nog wel een compromis mogelijk, maar een nog groter probleem dient zich aan bij het Belastingplan voor 2027 – het hele stelsel van heffingen, tarieven, toeslagen, bijtellingen en aftrekposten voor het komende belastingjaar.

Aangezien Pro het om begrijpelijke redenen fundamenteel oneens is met het uitgangspunt dat de inkomstenbelasting wel stijgt terwijl van ‘de rijkste 1 procent’ vrijwel niets extra’s wordt gevraagd, is steun van die partij uitgesloten. Op rechts hebben JA21, BBB en SGP minder fundamentele bezwaren. Maar zij tonen zich wel erg bewust van hun machtspositie.

Dat resulteert in de situatie waarin partijen hun wensen met betrekking tot het asielbeleid (JA21), het abortusbeleid (SGP) en het stikstofbeleid (BBB) nu inzetten als wisselgeld in het belastingdebat. Het is nog niet zeker hoe hoog zij dat uiteindelijk gaan opspelen. Zeker is wél dat het zo niet gaat werken.

De winst van een minderheidskabinet kan zijn dat bij elk onderwerp daadwerkelijk besluiten worden genomen die worden gesteund door een meerderheid van de volksvertegenwoordiging. Soms wat naar links, soms wat naar rechts.

Maximale democratische transparantie. Uiteraard is het ieders goed recht om in dat krachtenveld op te komen voor de eigen wensen, maar als het hele eigen wensenpakket wordt losgelaten op de complete begroting, loopt het landsbestuur vast.

Het is logisch dat de SGP bij de Justitiebegroting over abortus en draagmoederschap begint, en de BBB bij de Landbouwbegroting over het stikstofbeleid. Dat ze die thema’s bij het Belastingplan slepen, neigt naar obstructie. Als iedereen dat zo doet, ontstaat nooit meer ergens een meerderheid voor. Zeker niet als besluiten wat uitleg vergen aan de eigen kiezers.

Het kabinet lijkt zich inmiddels te realiseren dat het de bestuurlijke apathie van de afgelopen jaren alleen kan doorbreken als het wat meer inschikkelijkheid en bescheidenheid aan de dag legt. Nu de oppositie nog.